Rząd w trosce o przemysł drzewny

WAŻNE CELE

Ze statystyk opisujących branżę wynika, że dwa lata temu w polskim przemyśle drzewnym działało 59,4 tys. firm – 99,8% stanowiło własność prywatną. W ubiegłym roku 73 przedsiębiorstwa należały do państwa (34 firmy meblarskie). Małe przedsiębiorstwa wytwarzające 37% ogólnej sprzedaży branży, stanowiły 99,6% zakładów przemysłu drzewnego.
Pracowało w nich 38% pracowników branży.
W 2002 roku cały przemysł drzewny zatrudniał 143,1 tys. osób tj. o 10 tys. mniej niż w 2001 roku. Dominującym asortymentem produkcji były meble – meblarstwo miało 57-procentowy udział w sprzedaży branży ogółem i 61,3-procentowy udział w zatrudnieniu.
W dokumencie rządowym postulowany jest wzrost efektywności ekonomicznej przemysłu drzewnego – przede wszystkim w obszarze podstawowej obróbki surowca drzewnego. Postulowane jest podwyższenie poziomu nowoczesności stosowanych technik i technologii. Branża oddziaływać będzie na ochronę środowiska naturalnego. Następować będzie wzrost skuteczności zarządzania przedsiębiorstwami. Samorząd gospodarczy przemysłu drzewnego zyska na znaczeniu – planuje się stworzenie federacji organizacji działających w branży. Wzrastać ma udział eksportu. W związku z nieodległym terminem integracji Polski z krajami Unii Europejskiej, "Strategia dla przemysłu drzewnego do 2006 roku" zakłada skuteczne wykorzystanie środków przedakcesyjnych - a po wejściu do Unii funduszy strukturalnych i funduszy spójności.

KŁOPOT Z TARTAKAMI

"Strategia dla przemysłu drzewnego do 2006 roku" szczególną rolę w przemyśle drzewnym przypisuje branży tartacznej. Tartaki przerabiające drewno wielkowymiarowe odbierają 35% surowca pozyskiwanego z Lasów Państwowych. Przemysł tartaczny jest silnie rozdrobniony – najczęściej są to firmy rodzinne, o niewielkiej produkcji. Na prawie 7,2 tys. tartaków działalność prowadzi ok. 1200 zakładów – 85% z nich to firmy małe, zatrudniające do 50 pracowników. Od 1995 roku – kiedy zrównane zostały ceny drewna polskiego z cenami światowymi – następowało zdławienie popytu krajowego na wyroby drzewne, a przemysł tartaczny długotrwale utracił rentowność.
Wedle rządowej strategii – włąśnie przemysł tartaczny, jako jedyny w branży, nie ma zdolności do samodzielnej spłaty zadłużenia. W roku 2001 zadłużenie przemysłu drzewnego w ogóle wyniosło ponad 8,6 mld zł – a całkowita spłata długów wymagałaby przeznaczenia 41% przychodów w tym przemyśle. Udział zewnętrznego finansowania majątku obrotowego wyniósł 85%. Sytuacja ekonomiczna przemysłu drzewnego jest lepsza niż przeciętnie w całym przemyśle. Rentowność netto wyrobów z drewna wyniosła w 2002 roku 1,4 – rentowność meblarstwa osiąga nawet 2,9% (cały przemysł – 0,2).

LOKOMOTYWA EKSPORTU

"Eksport wyrobów drzewnych - zwłaszcza mebli - ma istotne znaczenie dla rozwoju całej gospodarki" - czytamy w "Strategii dla przemysłu drzewnego do 2006 roku". - "W ubiegłym roku eksport ten (bez surowca drzewnego) osiągnął 15,7 mld zł (4,1 mld USD), co stanowiło 9,5% polskiego eksportu. Natomiast import wyrobów drzewnych stanowił zaledwie 1,6% całego importu. Na tle Unii Europejskiej, polski przemysł drzewny charakteryzuje się m.in. bardzo niskim zużyciem wyrobów drzewnych, zwłaszcza tarcicy i sklejek (32-33% zużycia w UE) oraz mebli (9 proc.); podobnym zużyciem płyt wiórowych i nieco wyższym (o 8%) płyt pilśniowych". Ocenia się, że wydajność pracy w branży jest relatywnie niska – w porównaniu ze średnią unijną wynosi 30%.
Technologicznie najlepiej stoi polskie meblarstwo, stolarka budowlana i produkcja płyt drewnopodobnych. Szczególnie dobrze nasycone technolgoiami są najlepsze fabryki – reszta firm i większość tartaków nie prezentuje nawet przeciętnego poziomu nowoczesności. Niewykorzystany w pełni potencjał produkcyjny przemysłu drzewnego może stanowić doskonałą bazę rozwoju sektora i wzrostu konkurencyjności jego produktów.
Rząd postuluje zwiększenie eksportu... Aby to uczynić konieczna jest zintensyfikowania promocja za granicą – oparta na finansowych instrumentach wspierania eksportu. Duże możliwości eksportu - w szczególności mebli i płyt drewnopochodnych - mają przedsiębiorstwa z dużym udziałem kapitału zagranicznego, który może być przeznaczany na finansowanie produkcji (nawet na granicy opłacalności). O długofalowej konkurencyjności decyduje jednak wdrażanie postępu naukowego i technologicznego, poziom organizacji i wydajności pracy, dostosowywanie do wymagań rynku oraz sprawność marketingowa:
"Sprostanie tym wymaganiom okazuje się dla polskiego przemysłu barierą trudną do pokonania" - piszą autorzy rządowej strategii. - "Niewystarczające zasoby kapitału własnego, wysokie koszty kredytów bankowych, niemożność skutecznego ściągania należności oraz spadek popytu krajowego spowodowanego kryzysem w budownictwie, a także brak wiedzy z zakresu marketingu, zarządzania, nowych technik i technologii - to dalsze czynniki ograniczające rozwój i konkurencyjność przemysłu drzewnego".
Rynek wyrobów drzewnych jest bezpośrednio uzależniony od koniunktury w kraju i na rynkach zagranicznych. Przyszłe tendencje na rynku drzewnym będą determinowane głównie przez popyt krajowy (określany przede wszystkim przez rozwój budownictwa i poziom zamożności społeczeństwa) i popyt nabywców zagranicznych zależny od koniunktury gospodarczej w ich krajach.

WRÓŻENIE Z TENDENCJI

Opierając się na strategii gospodarczej rządu zakładającej systematyczny wzrost PKB, należy się spodziewać stopniowego ożywiania rynku wewnętrznego. Dotychczasowe zaś tendencje przemysłu drzewnego pozwalają spodziewać się: - systematycznego wzrostu popytu na większość materiałów drzewnych i wyrobów finalnych, a w konsekwencji wzrostu ich produkcji; - umiarkowanego wzrostu produkcji i zużycia materiałów tartych; - stabilnego wzrostu produkcji i zużycia płyt drewnopochodnych, zależnego jednak od stopnia ich innowacyjności; - rosnącego popytu do 2005 roku - i dalej - na finalne produkty drzewne: stolarkę budowlaną, meble, budynki drewniane, elementy konstrukcyjne, palety i małą architekturę drewnianą, natomiast malejącego popytu i produkcji opakowań oraz wyposażenia robót budowlanych; - umiarkowanych zmian na rynku surowca drzewnego, przy czym pozytywne zmiany pojawią się już w 2003 roku i największy popyt na surowiec będą wykazywać producenci tarcicy i płyt drewnopochodnych; - dalszej koncentracji produkcji, przy czym w przemyśle tartacznym wystąpią dwie przeciwstawne tendencje: z jednej strony dekoncentracja wielozakładowych przedsiębiorstw, utrudniająca konkurowanie z koncernami zagranicznymi, z drugiej - pojawienie się nowych zakładów drzewnych o dużych mocach przerobowych (1 mln m3 przetarcia drewna), silnej konkurencji dla istniejących tartaków.

PRZEMYSŁ DRZEWNY. W "Strategii dla przemysłu drzewnego do 2006 roku" opis branży obejmuje produkcję wyrobów z drewna oraz mebli. Do pierwszej grupy zalicza się:
- produkcję wyrobów tartacznych, impregnację drewna (przemysł tartaczny),
- produkcję arkuszy fornirowych, płyt i sklejek (przemysł płyt drewnopochodnych),
- produkcję wyrobów stolarskich i ciesielskich dla budownictwa (przemysł stolarki budowlanej),
- produkcję opakowań drewnianych i pozostałych wyrobów z drewna oraz z korka, słomy i materiałów używanych do wyplatania.

W 2001 roku wyprodukowano w Polsce: - przeszło 3 mln m3 materiałów tartych; w przeliczeniu na 1000 mieszkańców stanowiło 79 m3 tj. 38% średniego poziomu Unii (206 m3);
- ponad 4,5 mln m3 płyt drewnopochodnych (117 m3 na 1000 mieszka?ców tj. 109% poziomu UE);
- około 977 tys. ton mas włóknistych tj. 25 kg na 1 mieszkańca (28% wskaźnika unijnego);
- 1,9 mln ton papieru i tektury (49 kg na 1 mieszkańca - 23% poziomu UE) - (wg:) "Przemysł Drzewny" 5/2003

NAJWIĘKSZE PRZEDSIĘBIORSTWA PRZEMYSŁU DRZEWNEGO 2002
1.Kronospan Holding, Szczecinek 2.335.493 tys. zł 424.023 tys. zł 32,3% 1.737
2.Kronopol Sp. z o.o., Żary 1.149.180 tys. zł 42.636 tys. zł 48,6% 10.29
3.Swedwood Poland SA, Szczecin 1.034.357 tys. zł b.d. b.d. 4.824
4.Pfleiderer Grajewo SA, Grajewo 440.987 tys. zł 32.773 tys. zł 34,1% 535
5.Zakład Płyt Wiórowych Prospan SA, Wieruszów 288.333 tys. zł 14.775 tys. zł 6,0% 460