Puszcza Białowieska - Skarb Europy

Tylko 17 proc. obszaru polskiej części Puszczy Białowieskiej chronione jest w formie parku narodowego. Pozostałe 83 proc. zarządzane jest przez Lasy Państwowe. Gospodarka leśna prowadzona na tym terenie, a w szczególności wyręby starych drzewostanów, są największym zagrożeniem dla wartości przyrodniczych puszczy. Plany Urządzania Lasu dla nadleśnictw Puszczy Białowieskiej na lata 2002-2011 przewidują znaczny wzrost ilości pozyskiwanego drewna. Dodatkowo zniesione zostało obowiązujące od 1998 roku moratorium zabraniające wyrębu ponadstuletnich drzew i drzewostanów. W konsekwencji degradacja Puszczy Białowieskiej staje się coraz bardziej widoczna.

Puszcza Białowieska, położona na pograniczu Polski i Białorusi, zajmuje obszar ok. 150 000 ha, z czego po polskiej stronie 62 500 ha. Stwierdzono tu około 1100 gatunków roślin naczyniowych, ponad 3000 gatunków grzybów (w tym prawie 430 to grzyby kapeluszowe), około 350 gatunków porostów i prawie 250 gatunków mchów. Świat zwierząt reprezentowany jest przez ponad 12 000 gatunków – w większości bezkręgowce, owady i inne stawonogi, z których większość to typowe gatunki leśne – np. 46 spośród 119 gatunków chrząszczy z rodziny kózkowatych uznanych jest za relikty pierwotnej puszczy.

Spośród odnotowanych w puszczy 250 gatunków ptaków, 109 to ptaki typowo leśne. Dla porównania, w całej Wielkiej Brytanii występuje dziś zaledwie ok. 80 gatunków ptaków leśnych. W Puszczy Białowieskiej żyją wszystkie gatunki europejskich dzięciołów, łącznie z tak rzadkimi jak dzięcioł białogrzbiety i trójpalczasty.

Spośród 58 gatunków ssaków można spotkać w puszczy zarówno najmniejszego ssaka Polski – ważącą zaledwie 4g ryjówkę malutką, jak i największego ssaka Europy – żubra. Obecnie w polskiej części Puszczy Białowieskiej żyje ok. 350 żubrów, pozostających pod opieką Białowieskiego Parku Narodowego. Można tu też spotkać pełen zespół drapieżników z wilkiem i rysiem na czele.

Martwe nie znaczy niepotrzebne

Większość naturalnych lasów europejskich wykarczowano w ciągu ostatnich kilkuset lat. Ich miejsce zajęły pola uprawne, łąki, pastwiska, wsie i miasta. Resztki bogatych, wielogatunkowych lasów przekształcono w ubogie lasy gospodarcze, będące głównie źródłem surowca drzewnego. Drzewostany naturalne stanowią dziś niewielki odsetek wszystkich lasów europejskich. W przeciętnym europejskim lesie znajduje się mniej niż 5 proc. ilości martwego drewna, które znajdowało się w lasach naturalnych. Stała obecność dużej ilości martwych i zamierających drzew oraz obfitość drzew dziuplastych jest konieczna dla zachowania różnorodności gatunkowej leśnej fauny i flory. Np. zimą 97 proc. pożywienia dzięcioła stanowią owady zamieszkujące martwe drewno.

– Aż 10 z 11 europejskich gatunków dzięciołów zakłada gniazda w dziuplach i martwych drzewach. Ich przetrwanie jest zagrożone, ponieważ są one ściśle uzależnione od występowanie martwych i zamierających drzew, usuwanych zwykle przez służby leśne – mówi Stefan Jakimiuk z międzynarodowej organizacji ekologicznej WWF, kierownik projektu „Białowieski Park Narodowy”.

Naturalne procesy ekologiczne mogą być zachowane jedynie wówczas, gdy zabezpieczone będą odpowiednio duże obszary starodrzewów. W lasach gospodarczych Puszczy Białowieskiej już obecnie obszar lasów naturalnych jest bardzo mocno rozdrobniony, a jego powierzchnia niebezpiecznie mała. Niemal każde cięcia w tych drzewostanach będą nieuchronnie zmierzać do ich degradacji i utraty walorów przyrodniczych Puszczy Białowieskiej. Pomimo oficjalnych zapewnień przedstawicieli nadleśnictw, że żadne drzewo w Puszczy Białowieskiej nie będzie wycięte z powodów ekonomicznych ekolodzy są nieufni. Rosnący z roku na rok deficyt finansowy puszczańskich nadleśnictw wyniósł w 2001 r. sześć milionów złotych. Źródłem przychodów w Lasach Państwowych jest niemal wyłącznie (w 90 proc.) sprzedaż drewna. Nie można się więc dziwić, że drewno pochodzące z lasów naturalnych Puszczy Białowieskiej jest łakomym kąskiem.

Jaka przyszłość?

czytaj w onet.pl