Ochrona i promocja świeckiej architektury drewnianej na Podkarpaciu

Krzysztof Staszewski, prezes Stowarzyszenia na Rzecz Rozwoju i Promocji Podkarpacia "Pro Carpathia", które realizuje projekt zauważył, że na terenie Podkarpacia jeszcze do niedawna drewniana architektura świecka stanowiła integralne tło krajobrazu. Jednak z czasem zaczęła ona sukcesywnie zanikać np. w wyniku wojny, późniejszej akcji przesiedleńczej, czy na skutek zagospodarowania tych terenów, ale w sposób odmienny i niezwiązany z dotychczasową tradycją. 

-Krajobraz Podkarpacia pozbawiony jest już niemal dawnej świeckiej architektury drewnianej, a sakralna pozbawiona jest należytej ochrony, co dotyczy głównie powiatów lubaczowskiego, jarosławskiego i przemyskiego. Z roku na rok znikają najstarsze chałupy drewniane, a miejsca po nich wypełniają się nowymi budynkami, które nie nawiązują do tradycji regionu - zaznaczył Staszewski. 

Tymczasem - jak zauważyła wiceprezes "Pro Carpathii" Agnieszka Pieniążek - zanikanie architektury drewnianej, wpisanej w krajobraz regionu powoduje, że maleje atrakcyjność Podkarpacia, a to z kolei prowadzi do zacierania śladów dziedzictwa kulturowego. -Aby ochronić to dziedzictwo niezbędna jest odpowiednia wiedza i doświadczenie - dodała. 

SACRUM I PROFANUM W DREWNIE

Właśnie ochronie drewnianej architektury na Podkarpaciu oraz promowaniu tej architektury w społeczeństwie ma służyć projekt "Sacrum i profanum w drewnie". Partnerem "Pro Carpathii" w realizacji projektu jest Muzeum Zachodniego Telemarku w Norwegii. Zarządza ono grupą muzeów i atrakcji w zachodnim regionie okręgu Telemark. Okręg ten słynie z bogatych tradycji kulturowych, średniowiecznych drewnianych budynków oraz złożonej sztuki ludowej. 

W ramach projektu od kwietnia br. będą opracowywane koncepcje współczesnych form architektury świeckiej, które będą nawiązywać do historii regionu. Chodzi głównie o bryłę obiektu, pokrycie budynków, a także o altany, ogrodzenia, płoty. 

Równolegle w terenie odbywać się będą badania dotyczące zachowanej świeckiej architektury drewnianej, a latem odbędzie się międzynarodowy obóz dla polskich i norweskich konserwatorów zabytków. Przewidziano także wizytę w Norwegii przedstawicieli środowisk konserwatorów, pracowników naukowych i służb ochrony zabytków oraz pobyt ekspertów z Norwegii w Polsce. Ogłoszony zostanie także konkurs fotograficzny, a jego zwycięzcy pojadą do Norwegii. 

W czasie realizacji projektu odbywać się będą tematyczne konferencje i wykłady, zostanie wydany "Leksykon świeckiej architektury drewnianej na Podkarpaciu", powstanie film "Piękno zaklęte w drewnie" oraz mapa "Szlak architektury drewnianej sakralnej i świeckiej na Podkarpaciu". 

Realizatorzy projektu chcą dotrzeć przede wszystkim do różnych instytucji pozarządowych związanych z ochronną dziedzictwa kulturowego i turystyką, do osób prywatnych, właścicieli hoteli, pensjonatów, ale także do architektów, czy projektantów. 

Pieniążek dodała, że chodzi m.in. o to, aby mieszkańcy, inwestorzy, przedstawiciele władz lokalnych dostrzegali w starej, wiejskiej drewnianej zabudowie możliwości jej wykorzystania; aby budując współczesne obiekty, nowe budynki, czy modernizując już stojące wykorzystywali w ich projektowaniu te elementy, które należą do kultury regionalnej. 

Projekt "Sacrum i profanum w drewnie" realizowany jest w ramach programu "Promowanie różnorodności kulturowej i artystycznej w ramach europejskiego dziedzictwa kulturowego". Jego realizacja potrwa do końca kwietnia 2016 roku. Projekt jest współfinansowany z Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego 2009-2014.