MKiŚ: Projekt rozporządzenia w sprawie wymagań jakościowych peletu i brykietu

Jak poinformowano w uzasadnieniu do projektu, związany jest on z potrzebą poprawy jakości powietrza, w tym ograniczeniem emisji do powietrza gazów cieplarnianych i innych substancji. Zdaniem MKiŚ sprzedaż paliw stałych z biomasy niespełniających żadnych wymagań jakościowych może prowadzić do nieuczciwych praktyk polegających na wprowadzaniu na rynek paliw stałych z biomasy zanieczyszczonych odpadami meblarskimi bądź plastikami.  

Według informacji Ministerstwa Klimatu i Środowiska, wydanie rozporządzenia stanowi pierwszy etap prac nad zbudowaniem systemu monitorowania i kontrolowania jakości paliw stałych z biomasy. Zdaniem ministerstwa system monitorowania doprowadzi do sytuacji, w której na rynku dostępne będą jedynie paliwa spełniających wymagania jakościowe, co przełoży się ma na ograniczenie produkcji paliw w tzw. szarej strefie.

W projekcie rozporządzenia zaproponowano wymagania jakościowe dla biomasy pozyskanej z drzew lub krzewów w postaci peletu i brykietu, czyli paliw stałych formowanych z biomasy (głównie drzewnej i w mniejszym stopniu niedrzewnej), które są najczęściej stosowane w gospodarstwach domowych i instalacjach o nominalnej mocy cieplnej mniejszej niż 1 MW.

Aktualnie paliwa stałe z biomasy, a także biomasa pozyskana z drzew i krzewów, wprowadzane do obrotu lub obejmowane procedurą celną dopuszczenia do obrotu w postaci brykietu lub peletu w Polsce nie są objęte systemem monitorowania i kontroli. Nie ustanowiono dla nich też prawnie wiążących wymagań jakościowych. Wymagania takie są z kolei zawarte w instrukcjach obsługi urządzeń grzewczych w formie wykazu zalecanych parametrów jakościowych paliwa oraz informacji, że stosowanie paliwa o innych parametrach może spowodować nieprawidłową pracę urządzenia i utratę gwarancji.

Obecnie na rynku krajowym możliwa jest sprzedaż paliw stałych z biomasy niespełniających żadnych wymagań jakościowych, co zdaniem ministerstwa może prowadzić do nieuczciwych praktyk polegających na wprowadzaniu na rynek paliw stałych z biomasy zanieczyszczonych np. odpadami meblarskimi bądź plastikami.

Brak odpowiednich przepisów nie oznacza, że nie istnieją normy na tego typu paliwa. Przykładowo zasady klasyfikacji paliw stałych z biomasy, w tym peletu i brykietu drzewnego z przeznaczeniem do wykorzystania m.in. w sektorze bytowo-komunalnym określono w serii norm PN-EN ISO 17225. Część producentów tego typu produktów, przede wszystkim tych którzy swoją produkcję kierują na rynki zagraniczne lub do dużych sieci handlowych, certyfikuje je dobrowolnie w systemach ENplus lub DINplus.

Systemu ENplus wyróżnia trzy klasy jakości peletu:

• Klasa A1 pelet najwyższej jakości przeznaczony do stosowania w kotłach i piecach ogrzewających gospodarstwa domowe. (Niska zawartość azotu i powstającego popiołu oraz wysokie parametry spalania. Do produkcji wykorzystywane jest zasadniczo drewno niezanieczyszczone chemicznie i o niskimi udziale kory drzew.)
• Klasa A2 - pelet przeznaczony do spalania w dużych instalacjach. (Ma większą ilość powstającego azotu i popiołu przede wszystkim ze względu na dopuszczenie większego udziału kory.
• Klasa B - pelet wykorzystywany przede wszystkim w energetyce zawodowej. Pelet w tej klasie ma najniższe wymagania co do składu i wytrzymałości mechanicznej granulek. (Do produkcji używa się nieprzetworzonego chemicznie drewna, w tym drewna poużytkowego. Surowiec nie może zawierać metali ciężkich i związków chlorowcoorganicznych w ilościach większych niż występujących pierwotnie w drewnie).

We wszystkich klasach ENplus jako surowiec można wykorzystywać drewno pochodzące z drzew, które poddane były działaniom środków zabezpieczających przed przed działaniem owadów w leśnictwie oraz drewno zawierające nieznaczne ilości kleju, smaru i innych dodatków używanych w obórce drewna jeśli wszystkie parametry chemiczne peletu utrzymane są  w dozwolonych granicach lub stężenie jest zbyt znikome, by brać je pod uwagę.

System DINplus obejmuje tylko jedną klasę peletu z pomijalnymi różnicami odpowiadającą klasie ENplus A1.

W projekcie rozporządzenia datowanym na 18. listopada br. wymagania jakościowe dla biomasy pozyskanej z drzew i krzewów wprowadzanej do obrotu lub obejmowanej procedurą celną dopuszczenia do obrotu w postaci brykietu lub peletu podzielono na trzy kategorie:
- wymagania dla brykietu,
- wymagania dla peletu,
- wymagania dla peletu do urządzeń grzewczych 3, 4 i 5 klasy energetycznej lub spełniających wymogi ekoprojektu.

Parametry jakościowe oraz wartości dla każdej z tych kategorii zostały ustalone na podstawie wyników ekspertyzy wykonanej na zlecenie Ministra Klimatu i Środowiska przez Instytut Ochrony Środowiska - Państwowy Instytut Badawczy oraz Instytut Chemicznej Przeróbki Węgla (obecnie Instytut Technologii Paliw i Energii) pn. „Opracowanie wymagań jakościowych dla różnych rodzajów paliw biomasowych wprowadzanych do obrotu z przeznaczeniem do użycia w gospodarstwach domowych i instalacjach spalania o nominalnej mocy mniejszej niż 1 MW”.

Wydajność paliwa formowanego z biomasy jest ściśle związana z jego wartością opałową, która uzależniona jest od zawartości substancji balastowych (niepalnych), jak wilgoć, materia nieorganiczna (popiół) oraz azot. W przypadku paliw takich jak pelet i brykiet na wartość opałową ma wpływ również rodzaj i zawartość dodatków. Gęstość paliwa wpływa na gęstość energii zawartej w jednostce objętości, a tym samym na wartość opałową. Gęstość paliwa uzależniona jest zarówno od zawartości wilgoci, jak i gęstości nasypowej, która jest dodatnio skorelowana z zawartością frakcji drobnej, który to parametr z kolei uzależniony jest od wytrzymałości mechanicznej. Wysoka zawartość popiołu i wilgoci przy jednocześnie nieprawidłowo prowadzonym procesie spalania z czasem powoduje powstawanie spieków. Powstawanie spieków oraz osadów jest również związane ze zbyt niską lub wysoką temperaturą procesu spalania, zależną od wartości opałowej paliwa. Zawarte w paliwie związki siarki i chloru przedostają się do spalin, przyczyniają się do korozji chlorkowej oraz siarczanowej elementów instalacji. Wilgoć zawarta w paliwie obniża jego wartość opałową poprzez wykorzystanie części energii na odparowanie wody. Wraz z zawartością wilgoci w paliwie rośnie emisja substancji gazowych oraz pyłowych związana z niezupełnym i niecałkowitym charakterem procesu spalania.

Na podstawie przeprowadzonych analiz, przy uwzględnieniu zarówno danych rynkowych, wymagań normy PN-EN 17225, jak i wyników przeprowadzonych badań uznano, że kontroli poddane zostaną następujące parametry paliw:
1) Średnica – symbol D – jednostka [mm];
2) Długość – symbol L – jednostka [mm];
3) Zawartość wilgoci – symbol W – jednostka [% w stanie roboczym];
4) Zawartość popiołu – symbol A – jednostka [% w stanie suchym];
5) Wytrzymałość mechaniczna – symbol DU – jednostka [% w stanie roboczym];
6) Zawartość frakcji drobnej – symbol F – jednostka [% w stanie roboczym];
7) Wartość opałowa – symbol Q – jednostka [MJ/kg, w stanie roboczym];
8) Gęstość nasypowa – symbol BD – jednostka [kg/m3, w stanie roboczym];
9) Gęstość ziarna – symbol DE – jednostka [g/cm3, w stanie roboczym];
10) Zawartość dodatków – jednostka [% w stanie roboczym];
11) Zawartość azotu – symbol N – jednostka [% w stanie suchym];
12) Zawartość siarki całkowitej – symbol S – jednostka [% w stanie suchym];
13) Zawartość chloru – symbol Cl – jednostka [% w stanie suchym].

Zaproponowane przez ministerstwo wartości tych parametrów zostały oparte na obowiązujących w Europie normach standaryzujących paliwa stałe z biomasy, wymaganiach największych systemów certyfikacji paliw stałych z biomasy oraz wymaganiach wskazanych przez producentów urządzeń grzewczych na paliwa stałe z biomasy wprowadzane na rynek krajowy. W przypadku peletu propozycja MKiŚ zawiera jakość  pośrednią pomiędzy klasami ENplus A1 i A2.

Kary za niestosowanie się do przepisów

Ustawa z dnia 25. sierpnia 2006r. o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw w Art.  35a.  [Działania i zaniechania zagrożone karą pieniężną], wskazuje, że karze pieniężnej podlega m.in. przedsiębiorca wprowadzający do obrotu paliwo stałe, który wbrew obowiązkowi:
a) nie wystawia świadectwa jakości albo
b) wystawia świadectwo jakości, w którym wartości parametrów paliwa stałego są niezgodne ze stanem faktycznym, albo
c) nie przekazuje kopii świadectwa jakości podmiotowi, który nabywa paliwo stałe.

Wysokość kary w tym przypadku wynosi:
1) od 10.000 zł do 25.000 zł - w przypadku gdy wartość wprowadzanego do obrotu paliwa stałego nie przekracza kwoty 200.000 zł;
2) od 25.001 zł do 100.000 zł - w przypadku gdy wartość wprowadzanego do obrotu paliwa stałego przekracza kwotę 200.000 zł.