Ile naprawdę mamy drewna w lesie ?

Author: Bogdan Czemko Source: Rynek Drzewny 10 sierpnia 2007 7 min czytania

W kwietniu br., na zlecenie Stowarzyszenia Producentów Płyt Drewnopochodnych, została przygotowana „Opinia dotycząca perspektyw możliwości zwiększenia pozyskania drewna w lasach Skarbu Państwa” (będących pod zarządem PGL Lasy Państwowe).

Napisał ja rzeczoznawca SITR, Aleksander Nawra, który szczególną uwagę zwrócił na fakt, że na przestrzeni lat, mimo wzrostu zasobów, zmalał w naszym kraju poziom wykorzystania przyrostu drewna. Warto wiedzieć, że w 1946r. mieliśmy 5,4 mln ha lasów, a w 2005 – 7,0 mln ha. Zasobność na pniu wynosiła wówczas 129m3/ha, obecnie – 226 m3/ha. Przyrost bieżący w przeliczeniu na 1 ha wynosił 3,47 m3, a w 2005r. – 8,83 m3 ! W ślad za tym oczywiście rosła też bezwzględna wielkość pozyskania (z 13,7 mln m3 do 35,2 mln brutto). Jedyne, co zmalało – to pozyskanie drewna w stosunku do przyrostu rocznego. Ta wielość w 1946r. wynosiła 73,3%, a w 2005r. – tylko 54,7%. Jej poziom nie przekraczający 60% utrzymuje się już od 1978r. I to mimo że, cytuję, „ nasze drzewostany się starzeją, wchodzą w okres kumulacji przyrostu, więc ten przyrost będzie wzrastał i możliwości pozyskania również”.

Rzeczoznawca ocenił, że wzrost pozyskania o 10% leży całkowicie w zasięgu możliwości produkcyjnych naszych lasów i byłby zgodny ze sztuką leśną. Została też zwrócona uwaga na niedocenianą rolę tzw. Komisji Technicznych, opiniujących plany urządzania lasu sporządzone dla nadleśnictw. Jak dotąd nie uczestniczą w nich przedstawiciele odbiorców drewna, a jest to zasadne i logiczne.

Omówiony materiał stał się podstawą pisma wnioskującego o zmianę poziomu pozyskania drewna w Polsce, sygnowanego przez wszystkie ogólnopolskie organizacje skupiające odbiorców drewna. Podpisali je, poza inicjatorem, czyli SPPD, przedstawiciele Polskiej Izby Gospodarczej Przemysłu Drzewnego (która była w maju gospodarzem narady w tej sprawie), Stowarzyszenia Papierników Polskich, Stowarzyszenia Dom Drewniany, Polskiego Komitetu Narodowego EPAL i Stowarzyszenia Tartaków Polskich. Poza Dyrekcją Generalną LP, otrzymali je ministrowie Gospodarki, Środowiska, Skarbu Państwa oraz Komisje Ochrony Środowiska – sejmowa i senacka i Biuro Urządzania Lasu i Geodezji Leśnej.

W uzupełnieniu do tej opinii, chciałbym jeszcze zwrócić uwagę na kilka dodatkowych faktów wspomagających sformułowane w niej wnioski:

W ciągu 25 lat (1981-2005) wykonanie etatu cięć w użytkach rębnych wynosiło 86% wyliczonego etatu. To oznacza, że średnio co roku w tym czasie pozostawało na pniu 1,44 mln m3 drewna wcześniej uznanego za możliwe do pozyskania. W ciągu 25 lat było to łącznie aż 36 mln m3. Natomiast etat cięć przedrębnych w tym okresie wykonywano średnio w wysokości 130,6% wyliczonego etatu, wycinając rocznie o 2,95 mln m3 więcej niż planowano. Cały etat przekraczano średnio o 7,6%, czyli ogółem pozyskiwano o 1,51 mln m3 więcej niż planowano, przy czym ten przyrost to – jak widać z cytowanych danych – tylko drewno z cięć przedrębnych, czyli papierówka (dane z „Raportu o stanie lasów w Polsce 2005” tab. 10). Zapewne jest to skutek następującego mechanizmu:
- etat cięć przedrębnych ustalany jest powierzchniowo i po wykonaniu prac pielęgnacyjnych na zaplanowanym obszarze co roku okazuje się że ilość pozyskanego drewna jest dużo większa niż zaplanowano (tak niedoskonałe metody wyliczeń nie są poprawiane przez dziesięciolecia !?).
- Trzeba więc ograniczyć cięcia rębne, bo etat cięć jako całość, co do zasady, nie powinien być przekraczany (choć faktycznie jest przekraczany)
Wniosek jest oczywisty: w planie urządzania lasu należy osobno wyliczać i rozliczać wykonanie etatu cięć rębnych i osobno – przedrębnych.

Wspomniane wyżej przekroczenie etatu cięć zapewne wiąże się z zasadą, że wzrost pozyskania jest możliwy w wypadku wystąpienia klęsk żywiołowych. Nie zmienia to faktu, że nawet bez klęsk na dużych obszarach, corocznie mamy do czynienia z pozyskiwaniem w całej Polsce znacznych ilości złomów, posuszu i wywrotów. W ciągu 25 lat (1981-2005) stanowiły one aż 34,8% całego pozyskania, co odpowiada średniorocznie ilości 7,45 mln m3 ! Zwiększenie pozyskania w tym czasie średnio wynosiło 1,51 mln ponad etat, co oznacza, że 5,94 mln m3 drewna w większości połamanego i zdeprecjonowanego włączono w etat cięć, w tym w nieznanej dokładnie, ale wg szacunku odbiorców drewna znacznej części, w etat cięć rębnych. To kolejny mechanizm powodujący nie wykorzystywanie możliwości „normalnego” pozyskania i pozostawianie dojrzałych drzewostanów na pniu. Uważam więc, że drewno pochodzące z cięć przygodnych nie powinno być wliczane w etat cięć rębnych, może poza sytuacjami dużych klęsk żywiołowych.

Wobec wzrastającej ilości starych drzewostanów nie jest uzasadnione utrzymanie wieków rębności ustalonych w 79r., gdyż wówczas zawyżono je bez uzasadnienia przyrodniczego i gospodarczego (informacja z konferencji w Jaszowcu przetoczona przez Gazetę Drzewną). Trzeba przyjąć zasadę, że „główny plon w leśnictwie powinna stanowić taka część zapasu drzewnego, jaką można pozyskać przez cięcia użytkowania rębnego, bez szkody dla biologicznej i gospodarczej trwałości lasu”- to cytat z wypowiedzi prof. Ryszarda Poznańskiego na tej samej konferencji w Jaszowcu w marcu 2004r.

Jest logiczne, że wymienione wyżej czynniki ograniczające cięcia rębne i podnoszące wiek rębności muszą prowadzić do wzrostu udziału drzewostanów w starszych klasach wieku, co potwierdzają statystyki. Aż 270 mln m3 grubizny znajduje się w drzewostanach w wieku powyżej 100 lat (pismo DGLP do PIGPD z dn. 13.11.2006r.) Wg posła – leśnika P. Cybulskiego, z tego 187 mln to drzewostany przeszłorębne, przy czym warto zauważyć, że wykazuje on największe ilości takich drzewostanów w tych rdLP, które ostatnio najbardziej ucierpiały z powodu różnych klęsk żywiołowych – Olsztyn, Białystok, Wrocław i Katowice (wg materiałów przekazanych przez P. Cybulskiego).

Powierzchnia lasów ochronnych wg stanu na dzień 31.12.2005r. odpowiada 48,9% całkowitej powierzchni lasów zarządzanych przez PGL LP (źródło: „Raport o stanie lasów w Polsce 2005r.”) Poziom ich eksploatacji wynosi ok. 30% przyrostu, wobec ok. 90% w lasach „gospodarczych” (wypowiedź w Sejmie w dn. 07.03.2005r. ministra środowiska J. Swatania). To oznacza, że realne możliwości zwiększenia pozyskania dotyczą przede wszystkim lasów ochronnych, a to z kolei oznacza konieczność przynajmniej częściowej rezygnacji z podwyższania wieku rębności w tych właśnie lasach. Na pewno należy przekonać do tego najpierw ekologów.

Obecna sytuacja w Beskidach, określana przez leśników jako „totalne rozpadanie się drzewostanów świerkowych”, jest najprawdopodobniej dowodem fatalnych skutków niewłaściwego potraktowania roli lasów ochronnych, których tam jest ok. 80%. Przetrzymanie tych drzewostanów powyżej uzasadnionego gospodarczo wieku rębności i zaniechanie przez to ich wcześniejszej przebudowy gatunkowej, spowodowało klęskę ekologiczną, grożącą wylesieniem Beskidów Zachodnich w ciągu najbliższych kilku lat. Może ta sytuacja przekona decydentów do zmiany podejścia do eksploatacji lasów ochronnych.

Najszybszą metodą uzyskania wzrostu pozyskania jest zapewne zweryfikowanie stanu zapasów w lasach, bowiem praktyka wykazuje, że każda aktualizacja stanu zasobów lasów prawie zawsze pozwala na wzrost pozyskania na zbadanym obszarze o kilka procent. Należy więc dążyć do przeprowadzenia inwentaryzacji wielkoobszarowej lasów w zarządzie PGL LP, zwłaszcza, że są obecnie dostępne b. szybkie metody przeprowadzenia takich prac, na bazie zdjęć satelitarnych. Dotąd w Polsce było wykonane 5 takich inwentaryzacji a „ogólne zasoby drzewne (…) określane za pomocą inwentaryzacji wielkoobszarowej okazały się wyższe od zasobów ustalanych drogą aktualizacji o ok. 9-10%”.(cytat z ref. A. Szemplińskiego z BULiGL z konf. w Jaszowcu w marcu 2004r.)

Artykuł pochodzi z "Rynku Drzewnego" 2/2007