Drzewo, drewno lipowe, a jego własności użytkowe

Drzewo lipowe rośnie dość wolno, szczególnie w górę. Dopiero jako drzewo 60 letnie rośnie szybciej w górę, by po 150 latach zakończyć ten wzrost. Znane jest w Europie na ten temat powiedzenie „Lipa 300 lat przychodzi, 300 lat stoi, 300 lat odchodzi ”. Drewno drzewa lipowego jest koloru żółtawo-białego lub czerwonawego, dość zwięzłej budowy, lekkie, miękkie, łatwo łupliwe i mało elastyczne. W zmiennych warunkach atmosferycznych i pod wpływem wody trwałość jego drewna jest niska. Stąd też nie nadaje się one na materiał budowlany, wykorzystywany na zewnątrz. Posiada ponadto dużą zawartość białka i chętnie jest opanowywane przez szkodniki jak kołatek, spuszczel, żerujące w drewnie. Natomiast drewno to jest doskonałym surowcem do wytwarzania dobrej jakości (coraz w mniejszym stopniu produkowanej) wełny drzewnej, wysokiej jakości fornirów (oklein) na meble i wystrój wnętrz oraz do prac snycerskich na elementy rzeźbione. W średniowieczu wielu znanych artystów, rzeźbiarzy właśnie z drewna lipowego rzeźbiło figury Chrystusa na krzyżu, Maryi czy apostołów i świętych. Drewnu lipowemu nadano nawet nazwę „linum sacrum”, to znaczy - drewno święte.

W czasach zamierzchłych, w początkowym okresie osiedlania się ludów, drewno lipowe było wykorzystywane również w budowie ówczesnych domostw. Jedyną z przyczyn wyboru tego drewna na te cele była właśnie jego miękkość, podatna na siekiery, topory i piły wykonane z kamienia, ponieważ nie znano jeszcze wówczas narzędzi metalowych.Gdy jednak pojawiły się siekiery z metalu, z pni lipowych można było już zdzierać całymi pasami korę i pozyskiwać łyko z przeznaczeniem na ściany i dachy a nawet na części ubiorów, czy tarcze obronne.

Właśnie tarcze obronne uplecione z kilku warstw łyka lipowego mogły osłonić człowieka przed bardzo silnymi ciosami przeciwnika... Przeciętny pień drzewa lipowego o średnicy 35 cm dostarczał około 45 kg łyka, co wystarczyło na wykonanie około 12 mat.

Jak podają legendy, drzewo lipowe w tych czasach było zawsze mocno związane z losem i życiem ludzkim. Dowodów na potwierdzenie tego dostarcza historia tworzona na przełomie wieków.

Jednym z wybranych przykładów mogą być trzy szwedzkie rodziny: Linnaes (Line), Lindelius i Tiliander, których nazwiska wywodzą się od ogromnej lipy o trzech pniach, która rosła w krainie Finvenden. Gdy wymarła rodzina Lindelius, usech jeden z trzech tych pni. Po śmierci zaś córki sławnego botanika Karola Linneusza (żyjącego w latach 1707-1778), drugi pień przestał wypuszczać pędy. Zaś po śmierci ostatniego członka z rodu Tiliandrów drzewo zupełnie obumarło. Wiele jest jeszcze legend i mitów greckich o drzewie lipowym , świadczące, że było to drzewo życia a szczególnie jego drewno, mimo że nie należy do gatunków o wysokich walorach użytkowych, to w czasach zamierzchłych było bardzo cenione, bowiem spełniało wiele pożytecznych jak na ówczesne czasy funkcji (lecznicze, budowlane , obronne).

inż. ZBIGNIEW GĘSIŃSKI
rzeczoznawca, biegły sądowy
w dziedzinie technologii drewna