Baszkirzy pomagają odtworzyć w Polsce bartnictwo

Zilya Ibatullina (przedstawicielka Ministerstwa Ochrony Środowiska Republiki Baszkortostanu), Michail Kosarev (dyrektor Przyrodniczego Parku Narodowego „Szulgan Tasz”) oraz Jldan Yakupov (dyrektor Parku Narodowego „Baszkiria”) podczas wizyty w Polsce spotkali się z przedstawicielami RDOŚ w Łodzi, Urzędu Marszałkowskiego, Zespołu Nadpilicznych Parków Krajobrazowych, pracownikami naukowymi Uniwersytetu Łódzkiego i Rzeszowskiego. Dyskutowali na temat prowadzonej gospodarki, działalności edukacyjnej i turystycznej, formach ochrony przyrody oraz strukturze organizacyjnej. Dyrektor PN „Szulgan Tasz” szczególną uwagę zwrócił na baszkirską pokoleniową tradycję bartną, pogratulował jednocześnie leśnikom zapału w odradzaniu tej profesji w Polsce.

„Przywrócenie polskim lasom bartnictwa to element związany z ochroną przyrody, zwiększeniem bioróżnorodności i ożywieniem pięknej i unikalnej dla centralnej i wschodniej Europy tradycji”- mówił Edward Janusz, dyrektor RDLP w Łodzi.

Podczas wizyty Baszkirów łódzcy leśnicy zapoznali gości z prowadzoną w LP gospodarką szkółkarską oraz działaniem regionalnego banku genów w Nadleśnictwie Grotniki. Na terenie Nadleśnictwa Bełchatów zapoznali się z rekultywacją i zagospodarowaniem terenów poeksploatacyjnych na przykładzie PGE Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna SA Oddział KWB Bełchatów. Nadleśnictwo Kolumna zaprezentowało gościom realizację w LP programu małej retencji nizinnej. Goście obejrzeli istniejące formy ochrony przyrody na terenie Nadleśnictwa Spała.

Dokonali również przeglądu barci, które w latach 2006-2007 powstały na terenie Puszczy Pilickiej w ramach współpracy z PN „Szulgan Tasz”. W widowiskowym spotkaniu w spalskich lasach udział wzięli przedstawiciele RDLP w Łodzi, WWF, Mazowiecko-Świętokrzyskiego Towarzystwa Ornitologicznego, RDOŚ oraz Zespołu Nadpilicznych Parków Krajobrazowych.

„Polska jest jedynym w Unii Europejskiej miejscem gdzie można skosztować miodu bartnego. Dodatkowo ta odzyskana po 100 latach tradycja, pomaga zachować wiekowe drzewa bartne, ostoję dla wielu rzadkich gatunków grzybów, roślin i zwierząt. Nie bez znaczenia jest również wpływ tej sztuki na przywrócenie naturalnego elementu ekosystemu leśnego jakim są rodzime rasy pszczół” podkreślał Przemysław Nawrocki z WWF podczas spotkania z Baszkirami.

Miód na wagę złota
Bartnictwo zanikło w Polsce i niemal na całym obszarze Europy pod koniec XIX wieku. Jako żywa tradycja przekazywana z pokolenia na pokolenie, bartnictwo przetrwało jedynie na wschodnich krańcach Europy, na południowym Uralu, na terenie Republiki Baszkortostan w Rosji. Zawód bartnika aktywnie uprawiany jest do dnia dzisiejszego na terenie Zapowiednika Szulgan Tasz. W Zapowiedniku Szulgan Tasz powołanym między innymi do ochrony zagrożonej wymieraniem lokalnej odmiany pszczoły miodnej zwanej burzańską, bartnictwo traktowane jest jako jedna z metod ochrony tej populacji pszczół. Równocześnie miód bartny stał się w Rosji tradycyjnym i poszukiwanym produktem, którego 1 kg zakupiony w moskiewskiej restauracji to koszt rzędu 270 USD.

Powrót bartnictwa do polskich lasów
W latach 2006-2008 w ramach współpracy Lasów Państwowych, Mazowiecko-Świętokrzyskiego Towarzystwa Ornitologicznego, WWF Polska, Zespołu Nadpilicznych Parków Krajobrazowych, Biebrzańskiego i Wigierskiego Parku Narodowego i samorządów oraz przy finansowym wsparciu Programu Małych Grantów UNDP GEF/SGP, zrealizowano pilotażowy program odtwarzania bartnictwa w Polsce. Wykorzystując doświadczenia uralskich bartników w latach 2006-2007 powstały 23 barcie, po dwie w Wigierskim i Biebrzańskim Parku Narodowym oraz dziewiętnaście barci na terenie Lasów Państwowych w Puszczy Pilickiej i w północnej części Puszczy Świętokrzyskiej. Barcie powstawały wiosną. Bartnikom z Uralu pomagali polscy pszczelarze - kandydaci na bartnika. Bartnicy z Republiki Baszkirii uczyli przyszłych polskich bartników wyboru drzew, w których może powstać barć oraz sposobu ich wykonania.

Jesienią 2007 roku nasi adepci wyjechali do Baszkortostanu, do Zapowiednika Szulgan Tasz, by poznawać tajniki miodobrania oraz zabezpieczania barci przed zimowymi chłodami i szkodnikami. Ostatnim etapem nauki było bartne miodobranie w Polsce jesienią 2008 roku z barci na terenie Nadleśnictwa Spała. Bartne miodobranie połączono z pasowaniem na bartnika i symbolicznym przyjęciem ucznia do baszkirskiego rodu bartniczego. Zaszczytu tego po stuletniej przerwie dostąpiła dwójka najbardziej zdeterminowanych polskich uczniów bartnictwa: Andrzej Pazura leśniczy z Nadleśnictwa Spała i Tomasz Dzierżanowski (RDOŚ w Łodzi).

Łódzcy leśnicy z wizytą na Południowym Uralu
W 2010 roku z inicjatywy Polskiego Towarzystwa Leśnego, Oddziału w Łodzi w ramach kontynuacji podjętej w 2006 roku współpracy, grupa łódzkich leśników była gośćmi Michaila Kosareva, dyrektora Przyrodniczego Parku Narodowego „Szulgan Tasz”. Leśnicy podczas pobytu zapoznali się z gospodarką prowadzoną na terenie Nadleśnictwa Starosubchangułowo. Poznali również z bliska pszczelarskie rzemiosło znane Baszkirom - potomkom bartników.