400-letnie organy spłonęły w pożarze katedry w Nantes

Pożar katedry w Nantes to prawdopodobnie wynik podpalenia. Jak poinformowała prokuratura prowadząca dochodzenie, na chwilę obecną nie można wyciągnąć żadnych wniosków, ale odnotowano "trzy oddzielne punkty pożaru".

Pożar rozpoczął się w pobliżu zabytkowego instrumentu. W jego wyniku najbardziej ucierpiała empora organowa. Wykonane głównie z drewna organy nie miały szans oprzeć się ogniowi. -To wielki dramat, bo spłonęły jedne z najpiękniejszych organów Francji - powiedział historyk architektury Mathieu Lours.

Budowa katedry w Nantes, utrzymanej w stylu tzw. gotyku płomienistego, rozpoczęła nie w 1434r. i trwała ponad 400 lat. Barokowe organy zbudował organmistrz Girardet w 1621 roku. Od tego czasu instrument był wielokrotnie restaurowany i powiększany - przed pożarem miał 5500 piszczałek.

Ostatni raz organy zdemontowano w 1956 roku, by po gruntownej renowacji ustawić je z powrotem w katedrze w listopadzie 1971 roku. Dwa miesiące później podczas remontu dachu w katedrze wybuchł pożar, ale instrument udało się uratować. Prace rekonstrukcyjne katedry trwały wtedy 13 lat.

Organy przetrwały też m.in. rewolucję francuską. -Gdy świątynia została przejęta przez państwo, władze chciały zniszczyć organy, a metal z piszczałek przetopić, instrument uratował organista, który przekonywał, że może on posłużyć do uświetniania ceremonii na cześć rewolucji - powiedział historyk Paul Chopelin. Instrument zachował się również mimo częściowego zniszczenia katedry w wyniku bombardowań aliantów podczas II wojny światowej.

W sobotnim pożarze katedry spłonął również XIX-wieczny obraz pochodzący z Rzymu, wysadzone zostały również witraże z przodu katedry.

***

Organy piszczałkowe to największym instrument jaki został wymyślony: pod względem rozmiarów, liczby źródeł dźwięku, sumarycznej mocy emitowanej do otoczenia, dynamiki i różnorodności barw, a także pod względem złożoności konstrukcyjnej. W wielu aspektach organy przewyższają orkiestrę symfoniczną, chociaż na organach gra tylko jeden człowiek.

Pierwowzory obecnych organów, tzw organy wodne znane były już w starożytności ok. III wieku p.n.e. W późniejszym czasie (niewiadomo dokładnie kiedy) hydrauliczny mechanizm sprężania powietrza zastąpiono skórzanymi miechami. Takie organy na pewno były znane w końcu IV wieku n.e. Na przestrzeni kolejnych wieków instrument wciąż udoskonalano.

W okresie baroku organy zaczęto budować jako fantazyjne, bogato zdobione formy architektoniczne, także wieloszafowe. W tym czasie popularne były np. wbudowane ruchome aniołki grające na trąbkach, putta z dzwoneczkami w rękach, wirujące gwiazdy z dzwonkami, ptaszki i inne.

Drewno to jeden z głównych materiałów z jakich budowane były organy w okresie baroku ( i nie tylko). Z drewna wykonano jest szafę organową, stanowiącą obudowę wszystkich elementów i mechanizmów składowych organów. Szafa organowa pełni również rolę rezonatora akustycznego oraz funkcję dekoracyjną. Najbardziej widoczna frontowa część szafy nazywana jest prospektem.

Również z drewna wykonany stół gry - czyli tzw. kontuar, z klawiaturą lub klawiaturami ręcznymi, klawiaturą nożną oraz różnorodnymi przyciskami i przełącznikami.

Z drewna i cyny najczęściej wykonywane są też piszczałki, które ustawione są na drewnianych skrzyniach (wiatrownicach). Z kolei z drewna i skóry wykonywano miechy, którymi tłoczone jest powietrze do piszczałek.