DREWNO.PL - Portal branży drzewnej - ogłoszenia
TARCICA.PL - internetowy sklep drzewny
 

Certyfikacja leśna

Autor: Krzysztof Jodłowski, Wojciech Gil
Źródło: Poznajmy Las nr 1/2004
Data: 2004-12-20


Narastająca pod koniec lat osiemdziesiątych obawa o los lasów, zwłaszcza lasów tropikalnych, doprowadziła do szeregu inicjatyw rządowych i pozarządowych. Jedną z nich była certyfikacja leśna pomyślana początkowo jako narzędzie kontroli poziomu wylesień jak również środek służący usprawnieniu zarządzania zasobami leśnymi.

Czym jest certyfikacja leśna

W znaczeniu encyklopedycznym certyfikacja to wydawanie pisemnego dokumentu, zwanego certyfikatem, stwierdzającego, że wyrób, proces lub usługa są wyprodukowane lub wykonane zgodnie z określoną normą lub przepisem prawnym.

Certyfikacja gospodarki leśnej w obecnym kształcie polega na przeprowadzeniu oceny gospodarki leśnej w aspekcie ekologicznym, ekonomicznym i społecznym. Certyfikujący zwracają uwagę na realizację określonych zasad i kryteriów obejmujących m.in.: przestrzeganie przepisów prawnych i praw pracowników w jednostkach certyfikowanych, współpracę leśników ze społeczeństwem, korzyści z lasu, dokonywanie oceny stanu lasu, sporządzanie planów urządzenia lasu a także gospodarkę w lasach o szczególnej wartości przyrodniczej.

Bezpośrednim celem każdej certyfikacji jest dostarczenie dowodu, że dany produkt, usługa lub proces zostały wykonane zgodnie z zaleceniem. Pośrednio natomiast certyfikacja ma prowadzić do zwiększenia przejrzystości na rynku i określenia wiarygodności producentów i dostawców danych produktów. Ta wiarygodność może zaowocować wyborem klientów na korzyść certyfikowanych wyrobów. W przypadku gospodarki leśnej „produktem przetargowym” jest drewno. Potwierdzenie certyfikatem wysokiej jakości gospodarki leśnej jest dzisiaj często warunkiem zakupu drewna przez firmy liczące się na rynku drzewnym (i rynkach pochodnych), np. przez znany w Polsce koncern IKEA. Pozytywnym efektem certyfikacji z punktu widzenia producenta drewna mogą być: zachowanie lub zwiększenie udziału w rynku, uzyskiwanie większych cen na certyfikowane produkty, czy nawet zwiększenie poziomu wiedzy i umiejętności personelu.

Certyfikacja leśna w praktyce

Certyfikacja gospodarki leśnej jest najczęściej wykonywana przez niezależną organizację audytową (inaczej mówiąc „kontrolującą”) lub leśną organizację pozarządową, która opracowała odpowiedni program. Certyfikacja z założenia jest dobrowolna i przeprowadzana na wniosek zainteresowanego, który prosi o wstępną wizytę certyfikującego, aby ocenił sposób zarządzania. Formalny proces certyfikacji leśnej obejmuje: tzw. audyt wstępny, który kończy się zaleceniami do wykonania przez ocenianą jednostkę; audyt zasadniczy, stanowiący o przyznaniu (bądź nie) certyfikatu; należy jednak zaznaczyć, że certyfikaty nie są przyznawane bezterminowo; audyty okresowe, najczęściej jeden rocznie, w celu bieżącej kontroli stanu zarządzania. Z uwagi na fakt, że proces certyfikacji jest sterowany przez rynek, przedsiębiorstwa zwykle chcą oznaczać swe wyroby pewnego rodzaju naklejkami (tzw. ekoetykietami) informującymi, że zostały wyprodukowane z surowców pochodzących z certyfikowanych lasów. Pociąga to za sobą niezależną weryfikację przepływu produktów i surowców począwszy od posiadającej certyfikat powierzchni leśnej aż do produktu finalnego, i oznaczanie tych produktów w taki sposób, aby nie były one mieszane z innymi produktami lub nie były przez nie zastępowane.

Wybór systemu certyfikacji

Wybór systemu, a zwłaszcza kwestia, kto kogo ma certyfikować, nabrał w wielu wypadkach znaczenia politycznego i bardzo często stanowi główną przyczynę sporów związanych z certyfikacją. Zasady, według których prowadzona jest certyfikacja, są rodzajem udokumentowanych umów, obejmujących techniczne specyfikacje (kryteria), które powinien spełniać dany produkt lub usługa. Są opracowane przy udziale wszystkich uczestników zaangażowanych w proces certyfikacji. Aby certyfikacja działała prawidłowo, musi być wiarygodna dla rynku i wszystkich zainteresowanych stron, a więc przejrzysta i niezależna. Wymagana jest zatem ocena umiejętności, procedur oraz bezstronność certyfikujących. Ten proces nazywa się akredytacją certyfikatorów. Mechanizmy akredytacji są już dobrze znane w innych dziedzinach, chociażby przy weryfikacji laboratoriów badawczych. W Europie najpowszechniej spotykane są następujące systemy certyfikacji: FSC (Rada Zrównoważonej Gospodarki Leśnej) – stworzona w 1993 roku przez organizacje pozarządowe i sektor prywatny ściśle do celów certyfikacji leśnej. Posługuje się zestawem 10 zasad i kryteriów dobrego leśnictwa; międzynarodowym programem akredytacyjny dla certyfikatorów, znakiem handlowym służącym do oznaczania produktów pochodzących z certyfikowanych lasów oraz programem rewizyjnym. Certyfikatorzy akredytowani przy FSC mogą posługiwać się ogólnymi zasadami i kryteriami, ale muszą również posługiwać się krajowymi standardami, jeśli tylko zostały one opracowane. Certyfikatorzy często korzystają z usług lokalnych konsultantów (ekologów, leśników i socjologów). System FSC jest stosowany przy certyfikacji polskiej gospodarki leśnej. ISO (Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna) poprzez normy z serii ISO 14000 oferuje podstawę do certyfikacji systemów zarządzania środowiskowego. ISO 14001 „Systemy zarządzania środowiskowego - Specyfikacja i wytyczne stosowania” zawiera trzy zasady tworzące ideę systemu: przestrzeganie obowiązujących w danej dziedzinie aktów prawnych i rozporządzeń, ciągłe doskonalenie przyjętych celów środowiskowych i szkolenie personelu wykonującego zadania związane z potencjalnie negatywnym oddziaływaniem na środowisko. Proponowany system wymaga również wdrożenia odpowiedniego systemu zarządzania środowiskowego i jego późniejszy audyt przez niezależnego certyfikatora. System ISO 14001 różni się istotnie od FSC, ponieważ bazuje na już istniejących uregulowaniach prawnych, nie wymaga struktury instytucjonalnej i nie przewiduje użycia ekoetykiet. W przypadku zastosowania do gospodarki leśnej certyfikowany jest raczej system zarządzania, a nie las. Krajowe systemy certyfikacyjne – powstawały w oparciu o zasady i kryteria FSC (np. w Szwecji) lub jako inicjatywy niezależne, które w większym stopniu angażują lokalne władze, a w opracowanych systemach łączą niektóre elementy zasad FSC i ISO. Takie systemy certyfikacji funkcjonują w Finlandii, Indonezji, Kanadzie i Norwegii. PEFC (Ogólnoeuropejski System Certyfikacji Leśnej) – powstał w 1999 roku jako inicjatywa prywatnego sektora związanego z leśnictwem. Siedziba Rady PEFC mieści się w Luksemburgu. W odróżnieniu od FSC system PEFC nie oferuje jednolitego zestawu zasad i kryteriów, lecz proponuje międzynarodową platformę do ustanawiania krajowych systemów certyfikacyjnych, uwzględniających w głównej mierze warunki lokalne (np. strukturę wielkości i formy własności gospodarstw leśnych) i ich wzajemnego uznawania. Daje gwarancję, że certyfikowane lasy są zarządzane zgodnie z kryteriami helsińskimi (tzn. ustanowionymi na konferencji ministerialnej w Helsinkach, w 1993 roku). PEFC może służyć jako platforma do wzajemnego uznawania niezależnych systemów certyfikacyjnych na poziomie ogólnoświatowym. Obecnie o uznanie własnych systemów certyfikacyjnych przez Radę PEFC ubiegają się również kraje spoza Europy - Australia, Brazylia, Chile, Kanada i Stany Zjednoczone. Również w Polsce podjęto prace nad stworzeniem krajowego systemu certyfikacyjnego. Popularność certyfikacji leśnej według systemu PEFC jest bardzo duża. Według najnowszych danych (wrzesień 2003) w Europie scertyfikowano blisko 50 mln ha powierzchni leśnej. Dokładne informacje dotyczące poszczególnych krajów można znaleźć na stronie internetowej http://www.pefc.org/.

Certyfikacja leśna w Polsce

Pierwsze certyfikaty gospodarki leśnej w Polsce wydano w 1996 roku. Otrzymały je regionalne dyrekcje LP w Gdańsku, Katowicach i Szczecinie. Należy dodać, że jest to proces dość kosztowny – przeprowadzenie procesu certyfikacji na terenie jednej dyrekcji kosztuje od kilkudziesięciu do ponad stu tysięcy złotych. Czasami certyfikacja jest finansowana przy współudziale lokalnych producentów drewna – jak np. w RDLP w Szczecinie. Certyfikaty mają kilkuletnie okresy ważności, tak więc proces certyfikacji musi być co jakiś czas powtarzany (nie licząc kontroli okresowych). Przyznanie certyfikatu otwiera przed polskimi przedsiębiorcami rynki drzewne niemal całego świata, a także zwiększa ich konkurencyjność i pozwala osiągać lepsze ceny na swoje wyroby. Dla leśników jest to także gwarancja zbytu surowca drzewnego i pewność uzyskania funduszy na zagospodarowanie lasu. Korzyści są więc wymierne po obu stronach. Dodatkowe informacje o systemie certyfikacji FSC można znaleźć na stronie internetowej www.fsc.pl .

Oczekiwania związane z certyfikacją leśną

Strony zaangażowane w certyfikację leśną wiążą z nią różne oczekiwania i nadzieje. Podstawowym oczekiwaniem większości organizacji pozarządowych (NGO) jest poprawa gospodarki leśnej, a także poprawa mechanizmów kontrolujących wiarygodność producenta, wpływ na politykę bądź system prawny oraz zmniejszenie kontrolnej roli rządu na rzecz niezależnych certyfikatorów. Nie da się jednak ukryć, że certyfikacja leśna stała się obecnie w dużej mierze narzędziem rynkowym. Stąd duże zainteresowanie wśród producentów i ich jak najbardziej przyziemne oczekiwania - zachowanie lub zwiększenie udziału w rynku czy wreszcie uzyskiwanie wyższych cen na certyfikowane produkty. Niektórzy stawiają przed certyfikacją dodatkowe zadania, wynikłe ze Szczytu Ziemi w Rio de Janeiro w 1992. Upatrują w niej mianowicie szansę na rozwiązanie problemów związanych z ocieplaniem klimatu i akumulacją węgla w ekosystemach leśnych. Skuteczność certyfikacji co do spełniania powyżej wymienionych oczekiwań nie jest łatwa do określenia, wydaje się jednak, że najlepszym rozwiązaniem byłaby sytuacja, gdy poprawie uległaby zarówno jakość gospodarki leśnej jak i dostęp do produktów pochodzących z certyfikowanych lasów.

Krzysztof Jodłowski, Wojciech Gil


 
Komentarze Komentarze do artykułuSkomentuj Dodaj komentarz

Brak komentarzy. Twój komentarz może być pierwszy.

Powrót

REKLAMA

REKLAMA

REKLAMA


 
 
facebook
newsletter

Zapisz się na bezpłatny

Wiadomości z portalu na e-mail

Zapisz