DREWNO.PL - Portal branży drzewnej - ogłoszenia
TARCICA.PL - internetowy sklep drzewny
 

Budownictwo drewniane na ziemi wieluńskiej

Nadleśnictwo Wieluń

Autor: Tomasz Spychała
Źródło: Nadleśnictwo Wieluń
Data: 2006-06-07


Ziemia wieluńska położona pomiędzy rzekami: Struga Węglewska, Oleśnica, Warta, Liswarta i Prosna, licząca w średniowieczu około 1600 km2, aż do rozbiorów stanowiła odrębną jednostkę w administracji państwowej. Jej granice wyznaczał dość wyraźny krąg lasów, które były zapewne pozostałością granicznych puszcz plemiennych. Oddzielały one teren wcześniejszej ziemi rudzkiej od Kaliskiego, Sieradzkiego, Małopolski, Śląska i Ostrzeszowskiego.

Sąsiedztwo ziemi wieluńskiej z trzema wielkimi dzielnicami Polski wpływało korzystnie na wymianę handlową, w wyniki której rolnicy z terenu wieluńskiego bez problemu sprzedawali płody rolne m.in. na Śląsk. Usytuowanie ziemi wieluńskiej na pograniczu w/w regionów wpływało korzystnie na rozwijającą się od wieków sztukę ludową. Jej zanik rozpoczął się w okresie międzywojennym, kiedy mieszkańcy ziemi wieluńskiej masowo wyjeżdżali za granicę w celach zarobkowych. Mimo zmian, które zachodziły na przestrzeni ostatnich dziesięcioleci, udało się ocalić wiele lokalnych tradycji. Najlepszym tego przykładem jest przetrwanie do naszych czasów dużej ilości zabytków budownictwa drewnianego. Budownictwo to można podzielić na trzy grupy: mieszkalne, przemysłowe i sakralne.

Do współczesnych nam czasów przetrwała na terenie ziemi wieluńskiej spora grupa wiejskiego budownictwa drewnianego. Miał na to wpływ łatwy dostęp do taniego surowca, którym było drewno. Jeszcze do 1939 r. 50% terenu ziemi wieluńskiej pokrywały lasy. Zachodnia granica budownictwa drewnianego biegła po linii Cieszyn, Kraków, Wieluń, Łódź, Płock i Mława. Na zachód od tej linii ilość domów drewnianych była znacznie mniejsza niż po wschodniej jej stronie. Ziemia wieluńska znajdowała się jeszcze po jej wschodniej stronie, ale już na zachodnich rubieżach wieluńszczyzny występowało budownictwo tzw. pruskie (szachulcowe). Polegało ona na skonstruowaniu szkieletu domu z drewna i wypełnieniu wolnej przestrzeni gliną wymieszaną ze słomą.

Po II wojnie światowej wieś wieluńska bardzo szybko zmienia wygląd zewnętrzny. Stare budynki drewniane ulegają zniszczeniu, a na ich miejscu pojawiają się nowe domy murowane. Jeszcze w latach 70. XX wieku w niektórych miejscowościach, np. Obrowie koło Kiełczygłowa, Toporowie, Kamionie, Przywozie, Załęczu Wielkim (teren Załęczańskiego Parku Krajobrazowego) budownictwo drewniane stanowiło ponad 80% wszystkich budynków we wsi. Zważywszy, że budynki murowane w tych miejscowościach wznoszono z przeznaczeniem na pomieszczenia gospodarcze, można przypuszczać iż 95% domów mieszkalnych zbudowano z drewna. W pierwszej połowie XIX wieku największymi wioskami na terenie ziemi wieluńskiej pod względem wzniesionych budynków mieszkalnych były: Sokolniki ; 133 chaty, Rudniki ; 123 chaty, Radoszewice - 102 chaty i Załęcze Wielkie ; 66 chałup. W porównaniu do sąsiednich regionów (np. łęczyckiego gdzie średnia chałup przypadających na jedną wioskę wynosiła 10) na terenie ziemi wieluńskiej przeciętna wieś liczyła powyżej 30 domów. Przyczyną tak szerokiego zastosowania surowca drewnianego w budownictwie była nie tylko jego niska cena, ale także łatwość obróbki i właściwości termiczne. Zimą gospodarze, obawiając się że zwierzęta zmarzną w murowanych oborach przyprowadzali je do drewnianych domów. Tak postępowano jeszcze na terenie ziemi wieluńskiej zimą 1927 i 1929 r., kiedy temperatura spadała dwadzieścia stopni poniżej zera. Nasi przodkowie wiedzieli, iż zimą cieplej jest w budynkach drewnianych niż murowanych, zaś latem odwrotnie; w drewnianym domu można odpocząć od męczącego upału, gdyż panuje w jego wnętrzu przyjemny chłód, w przeciwieństwie do budynków murowanych, które bardzo szybko się nagrzewają. Jeszcze jedną zaletą budownictwa drewnianego był czas wznoszenia domów. Po zgromadzeniu budulca (najlepsza pora zimowa) cieśla w przeciągu miesiąca wznosił nowy budynek i pokrywał go słomą.

W przypadku wiejskiego budownictwa mieszkalnego jako surowiec wykorzystywano drewno sosnowe, rzadziej dębowe czy modrzewiowe. Chaty budowano najczęściej na wzniesieniu, co zapobiegało podtopieniom. Niejednokrotnie korzystano z pomocy osób, które w magiczny sposób odpędzały złe duchy z terenu budowy. Następnie przystępowano do wykonania fundamentów. Najczęściej na narożnikach domu wkopywano sporych rozmiarów kamienie, na których opierały się pierwsze belki zwane podwaliną lub przyciesie. W przypadku budowy domu techniką sumikowo – łątkową, na kamieniach ustawiano pionowo belki z podłużnymi nacięciami, w które wpuszczano długie bale tworzące ścianę. Starszą formą budownictwa występującego w Polsce jest typ budownictwa zrębowego, zwanego często węgłowym, wywodzący się ze średniowiecza. Typ ten, rzadko spotykany w budownictwie gospodarczym, znacznie częściej wykorzystywany jest w budownictwie mieszkalnym. Występują jego dwie odmiany: starsza (na tzw. obłap) i młodsza (polegająca na zacinaniu belki na tzw. rybi lub jaskółczy ogon). Na terenie ziemi wieluńskiej, gdzie drewna nie brakowało, budownictwo węgłowe na obłap było najbardziej popularne. Charakteryzowało się ono wystawaniem poza płaszczyznę ściany skrzyżowanych końcówek belek. Ten sposób budownictwa zapewniał dość dużą zwartość konstrukcji budynku. Co ciekawe, domy stawiano bez użycia gwoździ, wystarczyły drewniane kołki (zatyczki).

Na terenie ziemi wieluńskiej działki od strony drogi były na ogół b. wąskie, dlatego upowszechniło się tzw. budownictwo wąskofrontowe. Charakteryzowało się tym, że dom stał szczytem do drogi, a wejście do jego wnętrza prowadziło przez drzwi umieszczone od strony drogi. Chałupa wąskofrontowa z terenu ziemi wieluńskiej nawiązuje konstrukcją do odległych w czasie form architektury wiejskiej rozpowszechnionych w XVII i XVIII wieku. Dominującym typem chałupy wąskofrontowej był dach czterospadowy. Chałupa wąskofrontowa z terenu ziemi wieluńskiej z wejściem w ścianie szczytowej posiada podcienie wypustowe (zadaszenie), wsparte na wysuniętych do metra poza lico budynku górnych belkach zrębu. Takie zadaszenie chroniło drzwi wejściowe przed deszczem i promieniami słonecznymi. Ponadto w jego cieniu ustawiano ławy, na których zasiadano podczas upałów. Kiedy drewno znacznie podrożało (początek XX wieku), mniej zamożni gospodarze decydowali się na odcinanie węgłów i przeznaczenie ich na opał. Domy z podcieniami wypustowymi w centralnej Polsce najliczniej reprezentowane były na terenie wieluńskim.

Z drewnianego budownictwa przemysłowego na szczególną uwagę zasługują XVIII wieczny, wzniesiony techniką zrębową i kryty gontem spichlerz w Skomlinie oraz młyn wodny w Bolesławcu. Ponadto wzdłuż brzegów rzeki Warty rozsianych jest kilka młodszych młynów, które z czasem przerobiono z wodnych na elektryczne, m.in. w Konopnicy, Kępowiznie, Krzeczowie, Osjakowie. Na terenie powiatu wieluńskiego sprzed 1939 r. funkcjonowało ponad 70 wiatraków.

Drewniane budownictwo sakralne reprezentuje w regionie wieluńskim 15 budowli (wszystkie wykonane z drewna modrzewiowego). Do najciekawszych należy zaliczyć kościółki grupy wielkopolskiej typu wieluńskiego, postawione w XVI wieku. O niepowtarzalnym uroku tych budowli decyduje nie tylko ich wygląd zewnętrzny i wiek, ale również walory artystyczne i budowlane. Najcenniejszymi zabytkami tego typu są kościoły w Grębieniu (po renowacji ; perełka w skali kraju), Łaszewie, Popowicach, Kadłubie, Wierzbiu, Gaszynie i Naramicach. Wszystkie one odznaczają się jednolitością stylu architektonicznego, reprezentującego typ tzw. kościółka wieluńskiego. Charakterystyczną cechą tych wszystkich kościółków są: zrębowa konstrukcja ścian nawy i prezbiterium (przy czym w wielu wypadkach są one obecnie oszalowane); prezbiterium węższe od nawy, zamknięte ścianą wieloboczną; przy nawie od zachodu wieża konstrukcji słupowej, rozszerzająca się ku dołowi, z kruchtą w przyziemiu; dach gontowy wspólny nad prezbiterium i nawą, nad prezbiterium z szerokim okapem wspartym kroksztynami, na wieży namiotowy; dwa wejścia do nawy, od zachodu przez wieżę i od strony południowej; usytuowanie budowli na linii wschód; zachód.

Z oryginalnym kształtem architektonicznym idzie w parze bogaty wystrój wnętrza, świadczący o wysokim poziomie snycerki i malarstwa ściennego na tym terenie. Z młodszych świątyń drewnianych warte uwagi są: kościół w Rychłocicach (z 1770r.) i Skomlinie. Barokowy kościół w Skomlinie p.w. Św. Filipa i Jakuba wzniesiony został w 1740 r. Zasługuje w nim na uwagę pochodząca z 1776 r. polichromia na ścianach i sklepieniu, namalowana przez K. Więckowskiego, a także zespół barokowych ołtarzy. Wszystkie te świątynie, będące swoistymi perłami architektury drewnianej, niewątpliwie warte są obejrzenia.

Występujące na terenie ziemi wieluńskiej budowle mieszkalne, przemysłowe i sakralne są dowodem, że tutejsze ziemie obfitowały w lasy, które dostarczały taniego budulca wysokiej jakości.

Budownictwo drewniane na ziemi wieluńskiej (Zdjęcia: 3)



 
Komentarze Komentarze do artykułuSkomentuj Dodaj komentarz

Brak komentarzy. Twój komentarz może być pierwszy.

Powrót

REKLAMA

REKLAMA

REKLAMA


 
 
facebook
newsletter

Zapisz się na bezpłatny

Wiadomości z portalu na e-mail

Zapisz