DREWNO.PL - Portal branży drzewnej - ogłoszenia
Przewodnik dla stolarzy - Jan Heurich
 

Klej - Odwieczny łącznik

Forum Przemysłu Drzewnego NR 05 (03)2006

Autor: Oprac. Marcin Zatyka
Źródło: Forum Przemysłu Drzewnego NR 05 (03)2006
Data: 2006-05-26


Bez kleju nie byłyby możliwe spektakularne osiągnięcia zarówno przywódców politycznych, jak i artystów. Od wieków klejone drewno służyło nie tylko celom malarstwa i meblarstwa lecz także podbojowi nowych terenów.

Klej do drewnaKlej do drewnaFot. Forum Przemysłu Drzewnego

Substancje klejące są dzisiaj niezwykle powszechne nie tylko w sferze przemysłowej. Są w zasięgu ręki, kiedy potrzebujemy ich w naszych gospodarstwach domowych. Współcześnie klejami można łączyć nie tylko drewno i papier, ale także beton, szkło, a nawet materiały syntetyczne.

Na rynku działa obecnie ponad 700 firm specjalizujących się w wytwarzaniu klejów – większość z nich generuje wielomiliardowe przychody. Według szacunków ekonomistów, 50 największych koncernów chemicznych posiada łącznie 50% udziałów wartościowych w światowym rynku klejów.

Lepka różnorodność
Przez wieki człowiek odkrywał szeroką gamę klejów występujących w przyrodzie. Dzisiaj klasyfikuje się je jako kleje naturalne, np. białkowe, kazeinowe, lub kostne oraz kleje syntetyczne. Jednymi z najbardziej popularnych w tej ostatniej grupie są kleje epoksydowe oraz poliuretanowe.

Równie liczne co rodzaje są definicje kleju. Ta najbardziej powszechna określa go jako substancję organiczną, która w sposób trwały spaja powierzchnie zewnętrzne jednakowych lub różnych ciał.

Nie brakuje też różnorodnych teorii oraz hipotez na temat genezy kleju. W kilku punktach historycy mają jednak zgodność. Drewno klejono już w starożytności. W tamtym okresie sklejano również skóry oraz papirus. Szacuje się, że już w 1500 r. p. Ch., korzystano z kleju żelatynowego, który uzyskiwany był ze skór zwierzęcych. Zarówno Egipcjanie, Chińczycy, jak i Grecy stosowali do klejenia również kazeinę, wyrabianą z mleka. Z kolei Rzymianie kilka wieków później wytwarzali klej ze skór, dokumentując nawet ową praktykę w literaturze. Zgodnie z informacją, zapisaną przez Pliniusza Starszego w I wieku w utworze „Historia naturalia”, proces uzyskiwania kleju oparty był na gotowaniu skór zwierzęcych.

Od garnków do malarstwa
Historycy w poszukiwaniu początków wytwarzania substancji klejących sięgają jednak głębiej w przeszłość. Badania archeologiczne przeprowadzone na terenie niemieckich Gór Harzu wykazały, że już człowiek neandertalski wykorzystywał klej podczas wyrabiania narzędzi. Zastosowanie znajdowała wówczas substancja klejąca, wytwarzana z brzozowej smoły.

Według szacunków niektórych archeologów, kleje mogły być stosowane już 4000 lat p. Ch. Dowodziły tego niektóre wykopaliska prowadzone przez ekipy badające zwyczaje grzebania zmarłych przez prehistoryczne plemienia. Wskazują na to pęknięcia w naczyniach – składanych obok zwłok – które były klejone substancją pochodzącą z żywicy. Z kolei ekspedycje archeologiczne prowadzące badania na terenie Bliskiego Wschodu odnajdywały fragmenty babilońskich świątyń przedstawiające twarze ludzkie – wykonane z żelaza gałki oczne przytwierdzane były do oczodołów przy pomocy kleju.

W starożytności , obok rafinowanego kleju zwierzęcego lub rybiego, znany był klej z białka kurzych jajek. Poza tym, zastosowanie w produkcji substancji klejących znajdowały takie składniki jak: krew, kości, skóra, mleko, ser, warzywa oraz słodziny.

Okres między 1500 a 1000 r. przed Chrystusem charakteryzował się dużym upowszechnieniem kleju. Malowidła i freski z tamtego okresu powstawały właśnie dzięki wykorzystaniu substancji klejących. Wiele drewnianych przedmiotów z czasów egipskich faraonów powstawało także przy wykorzystaniu kleju. W muzeach dostępne są przedmioty z tamtego okresu, w których widać, że były one laminowane substancją klejącą. Wytwarzano ją ze skór oraz kości zwierząt. W okresie 1-500r. Rzymianie i Grecy używali oklein dla wykonania swoich dzieł sztuki. Korzystali przy tym z kleju. Znajdowała wówczas powszechne zastosowanie intarsja, czyli technika wykładania powierzchni przedmiotów drewnianych ornamentami z kawałków różnych gatunków drewna, np. mozaiką z forniru. W ten sposób klejono cienkie warstwy drewna.

Dzingis Han i Stradivarius
W starożytności , obok rafinowanego kleju zwierzęcego lub rybiego, znany był także klej z białka kurzych jajek. Poza tym, zastosowanie w produkcji substancji klejących znajdowały takie składniki jak: krew, kości, skóra, mleko, ser, warzywa oraz słodziny. Rzymianie jako jedni z pierwszych zaczęli używać smoły oraz wosku do uszczelniania desek swoich okrętów i łodzi.

Bez kleju nie byłyby możliwe spektakularne osiągnięcia zarówno przywódców politycznych, jak i artystów. Być może gdyby nie substancje klejące do historii nie przeszedłby Dzingis Han. Jego waleczni wojownicy w około 1000 r. zaczęli bowiem korzystać z łuków z laminowanego drewna cytrynowego, sklejanego z rogami byków.

Waleczni wojownicy Dzingis Hana w około 1000 r. zaczęli korzystać z łuków z laminowanego drewna cytrynowego, sklejanego z rogami byków.

W latach 1500-1700 kleje znalazły powszechne zastosowanie w meblarstwie, a także w sztuce i muzyce. Coraz częściej zaczęto korzystać z nich przy wyrobie instrumentów. Do dzisiaj niestety nie udało się odnaleźć zapisków na temat klejenia skrzypiec, wyrabianych przez Antonio Stradivariusa. Wiadomo, że wpływ na ich wysoką jakość miało nie tylko specjalnie wyselekcjonowane drewno, lecz także proces klejenia.

Na masową skalę
Produkcja kleju na skalę przemysłową rozpoczęła się w XVIII wieku. Pierwsza fabryka powstała w Holandii w 1700 r. W zakładzie tym wyrabiano klej na bazie substancji pochodzącej ze skór zwierzęcych. Kilkanaście lat później w Wielkiej Brytanii opracowano patent na klej rybi. Technologia jego produkcji szybko upowszechniła się w innych częściach ówczesnej Europy. Do wyrobu kleju zaczęto używać wówczas coraz częściej także naturalnej gumy, kości zwierząt, krochmalu oraz protein zawartych w mleku. Na początku XX wieku w Stanach Zjednoczonych funkcjonowało już kilka dużych fabryk, w których produkowano tymi metodami różnego rodzaju kleje.

Produkcja kleju na skalę przemysłową rozpoczęła się w XVIII wieku. Pierwsza fabryka powstała w Holandii w 1700r. W zakładzie tym wyrabiano klej na bazie substancji pochodzącej ze skór zwierzęcych.

Rewolucja przemysłowa z przełomu XIX i XX w. przyczyniła się do kolejnych odkryć technologii wytwarzania kleju. Pojawiły się nowe ich formuły – np. produkcja kleju z celulozy.
W około 1910 r. wraz z rozpoczęciem „ery plastiku” i jego zastosowań w przemyśle, rozpoczęto poszukiwania substancji sklejającej ten materiał. Od tamtego czasu na rynku dał się zauważyć nie tylko wzrost produkcji, ale także poszerzenie gamy dostępnych klejów. Dalszy rozwój technologii wyrabiania klejów miał miejsce w okresie dwóch wojen światowych, gdzie produkty te znajdowały zapotrzebowanie szczególnie u walczących armii. W ostatnim pięćdziesięcioleciu tempo produkcji klejów nie spadło. Dzisiaj trudno wyobrazić sobie materiał, którego nie udałoby się skleić.

 

Oprac. Marcin Zatyka,
na podstawie materiałów BSA Educational Services Committe (USA).

 

Główne odmiany kleju stosowane w poprzednich stuleciach:
Kleje zwierzęce – wyrabiane były głównie z protein zawartych w kościach, skórze oraz rogach zwierząt w wyniku procesu gotowania. Wytwarzany w ten sposób materiał posiadał konsystencję żelatynowatą. Szybsze właściwości klejące uzyskiwano dzięki podgrzaniu tej substancji. W większości przypadków kleje zwierzęce znajdowały zastosowanie kiedyś w zakładach drzewnych oraz meblarskich.
Klej rybi – oparty na białkach zawartych w skórach i kościach ryb. Jako pierwsza substancja klejąca znalazł zastosowanie przy produkcji emulsji fotograficznych niezbędnych do wyrobu klisz.
Klej kazeinowy – jego podstawę stanowią białka zawarte w mleku. Ze względu na fakt, że jest substancją wodoodporną znalazł wykorzystanie w produkcji papieru do papierosów. Z jednego grama tego kleju można skleić 2000 papierosów.
Skrobia – uzyskiwana jest m.in. z ryżu, żyta i ziemniaków. Poza zastosowaniem do klejenia papieru substancja ta – znana powszechnie jako krochmal – używana była w przemyśle włókienniczym.
Klej celulozowy – wytwarzany jest z naturalnego polimeru występującego w drzewach oraz roślinach krzewiastych. Współcześnie znajduje zastosowanie np. przy klejeniu tapet ściennych.

 



Wydawcą „Forum Przemysłu Drzewnego” są Polskie Profesjonalne Wydawnictwa Prasowe, które od 1996 roku wydają pisma branżowe w Polsce. Nasze publikacje to: kompetencja, wiarygodność i zawartość merytoryczna. Współpracujemy z wieloma ośrodkami naukowymi i akademickimi oraz najbardziej cenionymi specjalistami z kraju i zagranicy. Wszystkie materiały opracowywane są przez doświadczonych dziennikarzy, fotografików i grafików komputerowych.

„Forum Przemysłu Drzewnego” jest pismem adresowanym do środowisk branżowych oraz osób zainteresowanych przemysłem drzewnym. Naszymi czytelnikami są właściciele przedsiębiorstw produkujących i obrabiających drewno (właściciele tartaków, zakładów stolarskich, ciesielskich), nadleśnictwa i leśnictwa, firmy budownictwa drzewnego, właściciele hurtowni drewna, dostawcy półproduktów dla firm meblarskich i parkieciarskich, producenci maszyn i narzędzi do obróbki drewna, a także zainteresowani branżą: inżynierowie, technicy oraz dyrektorzy największych polskich przedsiębiorstw.


 
Komentarze Komentarze do artykułuSkomentuj Dodaj komentarz

Brak komentarzy. Twój komentarz może być pierwszy.

Powrót

REKLAMA

REKLAMA

REKLAMA


 
 
facebook
newsletter

Zapisz się na bezpłatny

Wiadomości z portalu na e-mail

Zapisz