DREWNO.PL - Portal branży drzewnej - ogłoszenia
TARCICA.PL - internetowy sklep drzewny
 
LASY ŚWIATA - SUMATRA 2017

Kauczukowiec - łzawiące drzewo

Drewno.pl

Autor: Natalia Czapiewska
Źródło: Drewno.pl
Data: 2017-03-31


Podczas drugiej podróży Kolumba do Ameryki (1493-1496) Europejczycy zatrzymując się w rejonie obecnego Haiti spostrzegli, że miejscowa ludność gra w piłkę. Hiszpanie, którzy również w wolnym czasie zajmowali się grą, ocenili indiański wyrób jako zdecydowanie lepszy. Ich piłka odbijała się zdecydowanie mocniej. Okazało się, że została wykonana z mlecznego soku pozyskiwanego z miejscowej rośliny, odpowiednią konsystencję można było otrzymać dzięki wymieszaniu soku z suchą trawą oraz wędzeniu tej mieszanki nad ogniem.

Lepki, mleczny sok, który wycieka z nacięcia na pniu kauczukowca nazywany jest lateksemLepki, mleczny sok, który wycieka z nacięcia na pniu kauczukowca nazywany jest lateksemFot. A.Węgiel

Indianie zademonstrowali też ludziom Kolumba inne zastosowania tej substancji, między innymi do uszczelniania łodzi i naczyń. Podróżnicy dowiedzieli się, że sok pozyskują oni z „łzawiącego drzewa” o dziwnej nazwie „ca-hu-chu”. Z podobnymi wyrobami zetknęli się też uczestnicy późniejszych wypraw do Ameryki Łacińskiej, kierowanych na przykład przez Ferdynanda Corteza.

Przez pół wieku europejczycy odkrywali zastosowania nowego materiału – w 1823 roku Charles Macintosh stworzył płaszcz laminowany gumą. Odzież, która okazała się nieprzemakalna szybko zdobyła zwolenników, miała jednak wady. Płaszcze te sztywniały i kruszyły się w niskich temperaturach, w wysokich natomiast lepiły się i wydawały nieprzyjemny zapach. W Europie właściwości tej rośliny doceniono na przełomie XIX i XX wieku, po odkryciu wulkanizacji przez Charlesa Goodyeara w 1839 roku.

Lateks zbierany jest do pojemników wykonanych ze skorupki kokosaLateks zbierany jest do pojemników wykonanych ze skorupki kokosaFot. A.Węgiel

Wszystko za sprawą kauczukowca (Hevea spp.), gatunku należącego do rodziny Euphorbiaceae. Pierwotnie występowanie ich ograniczało się jedynie do Gujany oraz dorzecza Amazonki. Drzewo w naturalnych warunkach osiąga wysokość 25-30 metrów, średnica pnia największych zanotowanych okazów wynosiła 1,5 metra. Skórzaste liście są duże, owalne i trójdzielne, rosnące w pęczkach. Kora kauczukowców jest gładka, w kolorze brunatno-zielonym. Drewno bielu i rdzenia jest nie do odróżnienia i należy do najcięższych (ciężar właściwy bezpośrednio po ścięciu to ok. 850-950 kg/m3). Jest produktywną rośliną kauczukodajną.

Początkowo kauczuk był pozyskiwany z drzew dziko rosnących na terenie Brazylii. Państwo to na początku XX wieku było więc monopolistą na rynku, a tamtejsi przedsiębiorcy dorabiali się fortuny na jego sprzedaży. Jednym z przykładów ich bogactwa, które jest porównywane do majątków dzisiejszych szejków naftowych, było miasto Manaus, położone w samym sercu amazońskiej dżungli.

Pracownik plantacji wykonujący nacięcie na korzePracownik plantacji wykonujący nacięcie na korzeFot. A.Węgiel

Zapotrzebowanie na surowiec stale rosło, dlatego pojawiły się pierwsze próby przetransportowania nasion przez ocean. Już wcześniej znano podobne przypadki, przykładem mogą być sadzonki peruwiańskiego drzewa chinowego (Cinchona L.), które pozwoliły na stworzenie plantacji i samodzielne wytwarzanie chininy.

Sukces osiągnął młody angielski botanik, Henry Wickham w 1876 roku, który zebrał 70 tysięcy nasion kauczukowca brazylijskiego. Nasiona zostały dostarczone do Royal Botanic Gardens w Kew pod Londynem. Niespełna 2,7 tysiąca (4%) z nich skiełkowało, z czego 1,9 tysiąca wysłano do Ogrodu Botanicznego w Kolombo, gdzie przeżyło 90%.

Część sadzonek została przetransportowana do Bogor w Indonezji oraz do Singapuru, niestety bez większych sukcesów. Z sadzonek hodowanych w brytyjskich koloniach w Azji Południowo-Wschodniej stworzono plantacje, z których w 1914 roku kauczuk „zalał rynek”. Surowiec ten był lepszy jakościowo oraz zdecydowanie tańszy od kauczuku brazylijskiego. Z upływem czasu wyspecjalizowane plantacje zlokalizowane głównie w Azji Południowo-Wschodniej stały się kluczowymi dostawcami, pozycja Brazylii stała się marginalna.

Codziennie trzeba wykonywać nowe nacięciaCodziennie trzeba wykonywać nowe nacięciaFot. A.Węgiel

Kauczukowiec ma małe wymagania glebowe, jest jednak podatny na choroby. Drzewa zaczynają wytwarzać sok o pożądanych właściwościach w wieku 5-6 lat, są w pełni produkcyjne dopiero po 15 latach, mogą być eksploatowane do 30-35 lat. Po tym okresie są wycinane ze względów ekonomicznych, ponieważ spada ich zdolność produkcji mleczka kauczukowego. Drzewa plantacyjne są znacznie mniejsze niż te rosnące naturalnie, ich wysokość nie przekracza zazwyczaj 12 metrów.

Podczas wyjazdu w ramach programu stypendialnego Lasy Świata Sumatra 2017 studenci oraz pracownicy Wydziału Leśnego Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu mogli na własne oczy zobaczyć jak wyglądają plantacje kauczukowca, a także prześledzić etapy pozyskiwania mleczka kauczukowego.

Nieużytkowana plantacja kauczukowca na SumatrzeNieużytkowana plantacja kauczukowca na SumatrzeFot. A.Węgiel

Pozyskiwanie tego surowca można przyrównać do pozyskiwania żywicy w polskich lasach. Na gładkiej korze wykonuje się odpowiednie nacięcia w kształcie litery V lub tylko na połowie obwodu. Ważna jest gęstość, długość i kąt nachylenia nacięcia. Lepki, mleczny sok, który kroplami wycieka z rany nazywany jest lateksem. Zbierany jest do podwieszonych naczyń, najczęściej wykonanych z łupin kokosowych. Drzewa trzeba nacinać każdego dnia, przy czym najefektywniejsze jest wykonywanie nacięć rano, kiedy temperatura jest niższa. Pojemniki z lateksem zbiera się codziennie, wyjątkiem są dni deszczowe. Jakość zebranej substancji określa się po kolorze oraz konsystencji, ten najcenniejszy ma jasny kolor i jest jednolity.

Lateks zawiera ok. 35% kauczuku i ok. 65% wody, dlatego w celu uzyskania kauczuku nadającego się do wykorzystania w przemyśle należy go zagęścić. Następnym etapem jest odparowywanie lub odwirowywanie nadmiaru wody. Wynikiem finalnym pracy jest lateks naturalny, który z kolei jest przedmiotem handlu. Obecnie do produkcji kauczuku naturalnego w 99% wykorzystuje się kauczukowca brazylijskiego.

Langur posiwiały (Presbytis thomasi) na drzewie kauczukowcaLangur posiwiały (Presbytis thomasi) na drzewie kauczukowcaFot. A.Węgiel

Największy udział w produkcji kauczuku naturalnego mają kraje Azji Południowo-Wschodniej (Malezja, Indonezja, Tajlandia, Sri Lanka, Filipiny, Birma i Wietnam) oraz w mniejszym stopniu w Afryce Zachodniej (Liberia, Nigeria i Wybrzeże Kości Słoniowej). Szacuje się, że w związku z wciąż rosnącym zapotrzebowaniem na wytwarzane przez tą roślinę mleczko kauczukowe wielkość plantacji na całym świecie stanowi ok. 9 milionów hektarów. Według statystyk publikowanych przez firmy będące liderami branży oponiarskiej (przemysł oponiarski zużywa ok. 70% światowej produkcji kauczuku) obecnie uprawa kauczukowców jest w stanie zapewnić utrzymanie 30 milionów ludzi rocznie.

W trakcie II wojny światowej kraje Azji Południowo-Wschodniej były okupowane przez Japonię, skutkowało to brakiem możliwości eksportu kauczuku, czego rezultatem był rozwój produkcji kauczuku syntetycznego. Mimo to zapotrzebowanie na kauczuk naturalny nadal rośnie. W raporcie opublikowanym przez World Rubber Industry Outlook (WRIO) w grudniu 2016 roku przedstawiono dwa scenariusze ekonomiczne. W jednym z nich szacuje się, że globalna konsumpcja kauczuku wzrośnie z przyspieszeniem 3,4% do 28,05 ton w 2017 roku. Drugi scenariusz przedstawia wzrost o 2,6%, czyli do 27,83 miliona ton.

Uczestnicy wyprawy "Lasy Świat - Sumatra 2017" na plantacji kauczukowcaUczestnicy wyprawy "Lasy Świat - Sumatra 2017" na plantacji kauczukowcaFot. A.Węgiel

Kauczuk znajduje coraz więcej zastosowań. Współcześnie ponad 50 tysięcy różnego typu produktów opiera swój skład na kauczuku naturalnym. Wcześniej wspomniana branża oponiarska i towary jej pokrewne to ok. 70%. Drugą w randze jest branża obuwnicza – 6%, z kolei 4% wykorzystuje się do produkcji izolacji i kabli. Poza tym produkuje się z niego na przykład czepki, zabawki, prezerwatywy, uszczelki, smoczki dla dzieci czy sprzęt sportowy.

Należy również zaznaczyć, że wzrost zapotrzebowania na ten surowiec wiąże się z rozwojem techniki wykorzystania kauczukowców i obniżenia kosztów produkcji. Producenci dążą do zwiększenia plonów oraz poprawy jakości kauczuku. Plantacje pełnia także funkcję ośrodków badań biologicznych i rolniczych. Co za tym idzie zwiększa się również świadomość społeczna całego społeczeństwa. Jest to szczególnie ważne w miejscach tak zagrożonych i cennych przyrodniczo jak lasy tropikalne. Te najcenniejsze ekosystemy na Ziemi borykają się z wieloma innymi problemami, również o podłożu ekonomicznymi ekologicznym, których przykładem może być tworzenie plantacji palmy olejowej (Elaeis guineensis).


Natalia Czapiewska
studentka Wydziału Leśnego UP Poznań,
uczestniczka wyjazdu Lasy Świata Sumatra 2017


 
Komentarze Komentarze do artykułuSkomentuj Dodaj komentarz

Brak komentarzy. Twój komentarz może być pierwszy.

Powrót

REKLAMA

REKLAMA

REKLAMA


 
 
facebook
newsletter

Zapisz się na bezpłatny

Wiadomości z portalu na e-mail

Zapisz