DREWNO.PL - Portal branży drzewnej - ogłoszenia
TARCICA.PL - internetowy sklep drzewny
 
WSZYSTKO Z DREWNA

W czym tkwi sęk? Polski idiom z leśnym charakterem

Drewno.pl

Autor: Adrian Talaśka
Źródło: Drewno.pl
Data: 2015-09-22


Zawiłości języka polskiego wprowadzają w zakłopotanie nie tylko obcokrajowców, ale też rodowitych Polaków. Dziś nie będzie o brzmiącym w trzcinie chrząszczu ze Szczebrzeszyna. Będzie za to o sęku - zmorze leśników, brakarzy i tartaczników. Pokażemy, że można go oswoić na różne sposoby. Wspomnimy także pewnego niemieckiego pieska. A wszystko przegryziemy podlaskim sękaczem.

Sęk, tak jak koń – jaki jest, każdy widziSęk, tak jak koń – jaki jest, każdy widziFot. Adrian Talaśka

Nie ma drzewa bez sęków, tak jak nie ma „róży bez kolców”

Sęki to pozostałości po usuniętych gałęziach lub pędach wyrosłych z pączków śpiących – odpadłych w sposób naturalny w wyniku oczyszczania się drzew, lub odciętych w wyniku podkrzesywania.

Podkrzesywanie drzew zastępuje naturalne oczyszczanie się pni z gałęzi, przyspiesza zarastanie sęków, przez co pozwala poprawić jakość przyszłego surowcaPodkrzesywanie drzew zastępuje naturalne oczyszczanie się pni z gałęzi, przyspiesza zarastanie sęków, przez co pozwala poprawić jakość przyszłego surowcaFot. Natalia Raba

W polskiej nomenklaturze leśnej sęki kwalifikowane są do grupy pierwotnych wad drewna – oznacza to, że powstają wyłącznie w drewnie żywych drzew. Obecność sęków w znacznym stopniu obniża jakość surowca drzewnego. Jak podają Giefing i Pazdrowski (2012), sęki eliminują z wyższych klas jakości od 50 do 90% surowca drzewnego spełniającego warunek wymiaru.

Łupanie sękatego drewna – twardy orzech do zgryzieniaŁupanie sękatego drewna – twardy orzech do zgryzieniaFot. Adrian Talaśka

 

Pies z Winterstein a polski sęk – czyli „co ma piernik do wiatraka?”

Łupanie sękatego drewna sprawia nie lada trudność, wie o tym każdy, kto choć raz podjął się tego wyzwania. Sęk w drewnie oznacza wadę, element zniekształcający, niedopuszczalny, wpływający nań negatywnie. Sęki zmieniają  układ włókien, co stanowi przyczynę trudności podczas łupania drewna. W mowie potocznej, gdy znajdujemy źródło jakiegoś problemu nie do pokonania, odkrywamy sedno sprawy, o której mowa, często używamy wyrażenia „w tym sęk” („sęk w tym, że…”). Powiedzenie z sękiem w roli głównej jest odpowiednikiem niemieckiego idiomu* „Da liegt der Hund begraben” (dosłownie: „Tu leży pies pogrzebany”). Historia tego frazeologizmu sięga XVII-wiecznych Niemiec, gdzie w miejscowości Winterstein  pochowano psa Stuczela, który w okresie wojny trzydziestoletniej dostarczał wojskową pocztę a także listy miłosne wymieniane pomiędzy właścicielem zamku Winterstein a jego ukochaną mieszkającą w pałacu w Gotha. W podziękowaniu za wierną służbę, wyprawiono Stuczelowi uroczysty pogrzeb i pochowano go na cmentarzu w Winterstein, czemu sprzeciwił się miejscowy pastor. Szczątki psa przeniesiono zatem pod zamek, a na nagrobku wyryto inskrypcję, której fragment utrwalił się w języku niemieckim jako wyrażenie oznaczające sedno sprawy, źródło problemu. Na polskim podwórku odpowiednikiem miejsca pochówku psa został sęk.

„Tu leży pies pogrzebany” – pomnik nagrobny psa przy zamku w Winterstein„Tu leży pies pogrzebany” – pomnik nagrobny psa przy zamku w WintersteinFot. via www.static.panoramio.com

 

Oswoić sęki/oswoić lęki

1. „na słodko”

Z sękami można rozprawić się „na słodko”. Wystarczy zjeść kawałek sękacza, a zła sława tej niedopuszczalnej wady drewna odejdzie w niepamięć. Sękacz jest tradycyjną, regionalną specjalnością Podlasia, a historia jego wypieku sięga średniowiecza. Jest to ciasto, którego sposób wypieku (obracanie na rożnie nad otwartym ogniem) powoduje, że po upieczeniu przypomina ono pień bardzo sękatego drzewa, a na przekroju widoczne są warstwy ciasta przypominające słoje przyrostów rocznych.

Sękaty sękacz, a na przekroju słojeSękaty sękacz, a na przekroju słojeFot. via www.podlaskie.specjały.pl

2. „na wesoło”

„- Tylko skąd pewność, że Rozencwajgowa by wyzionęła ducha?
- W tym właśnie sęk...
- Co?
- Sęk!!!
- Kto???
- SĘK!!!
- Nic nie rozumiem.
- Deska, w środku sęk!”

To fragment skeczu Kabaretu Dudek, określanego „Panem Tadeuszem polskiego kabaretu”. Oparty na humorze żydowskim, bardzo zgrabnie wplata motyw sęka, który to sęk, na początku całkiem niepozorny, staje się nagle sensem, istotą, przysłowiowym „sękiem” dialogu. 

 

3. „na bogato”

W komnatach zamku w Kórniku (woj. wielkopolskie), rezydencji arystokratycznej rodziny Działyńskich, znajduje się wiele cennych, bogato zdobionych mebli, prawdziwych arcydzieł rzemieślników z okolic Poznania. W główny wątek tego artykułu idealnie wpisuje się stół z zamkowego salonu. Nie byłoby w nim nic szczególnego, gdyby nie to, że jego blat został pokryty mozaiką ułożoną z sęków pochodzących z szesnastu gatunków drzew z kórnickiego parku.

Salon w zamku kórnickimSalon w zamku kórnickimFot. via www.zamkipolskie.pl

Według legendy krążącej po zamkowych korytarzach, córki Tytusa Działyńskiego (Elżbieta, Jadwiga, Maria, Cecylia i Anna), obudzone w środku nocy, potrafiły wymienić po kolei wszystkie gatunki drzew, z których sęków wykonany był stół w salonie. Do dziś zachwyca pomysłowość i kunszt wykonania tego niezwykłego mebla.

Blat stołu wykonany z sęków 16 gatunków drzew Blat stołu wykonany z sęków 16 gatunków drzew Fot. via www.bocianie.gniazdo.idl.pl

 

Sęk – wada drewna niepożądana w sortymentach najlepszej jakości, słowo określające problem, szkopuł, trudność, mimo wszystko da się lubić.  Istnieją na to sposoby i dowody.

*Idiom (gr. idioma – właściwość) – zwrot charakterystyczny dla danego języka, nieprzetłumaczalny dosłownie. Znaczenie idiomu jest na ogół odmienne od znaczenia poszczególnych jego części.


 
Komentarze Komentarze do artykułuSkomentuj Dodaj komentarz

Brak komentarzy. Twój komentarz może być pierwszy.

Powrót

REKLAMA

REKLAMA

REKLAMA


 
 
facebook
newsletter

Zapisz się na bezpłatny

Wiadomości z portalu na e-mail

Zapisz