DREWNO.PL - Portal branży drzewnej - ogłoszenia
TARCICA.PL - internetowy sklep drzewny
 
BRAKARSTWO

Fałszywa twardziel - Wady drewna

Drewno.pl

Autor: Robert Kimbar
Źródło: Drewno.pl
Data: 2015-02-12


Tytułową wadę drewna niniejszego artykułu da się opisać jednym zdaniem: jest to najbardziej zagadkowa wada drewna…

Fałszywa twardziel na bukuFałszywa twardziel na bukuFot. Robert Kimbar

Fałszywa twardziel jest jednym z rodzajów wad drewna okrągłego z grupy „zabarwienia drewna”.

 

Pod pojęciem fałszywej twardzieli należy rozumieć widoczne na czole sztuki drewna nienaturalne zabarwienie mniej więcej wewnętrznej strefy przekroju pnia występujące u gatunków beztwardzielowych. Fałszywa twardziel przyjmuje określoną barwę w zależności od gatunku, na którym występuje. I tak najczęściej: na buku przyjmuje barwę od jasno różowej do czerwono-brunatnej, na klonie i jaworze jest to z reguły kolor zielony, na grabie siny, szary bądź szaro-zielony, a sporadycznie nawet brunatny, na topoli osice zielono-szary, na brzozie pomarańczowo-czerwonawo-brunatny (a nawet prawie czerwony), na olszy czerwono-brunatny do brązowego, podobnie jak na gruszy (tu odcienie mogą przypominać nawet fiolet). Zaznaczyć trzeba, że barwa fałszywej twardzieli może być jednak rzeczą zmienną a podane kolory nie są jedynymi, jakimi może się cechować dany gatunek drzewa. Zresztą samo określenie koloru drewna jest też przecież zwyczajnie niełatwe i odbiega semantycznie od tej skali barwnej, którą posługujemy się w języku codziennym…

Fałszywa twardziel na brzozieFałszywa twardziel na brzozieFot. Robert Kimbar

Fałszywa twardziel może przybierać różne kształty, od dość regularnego, zbliżonego do koła (często na olszy), poprzez owalny, gwiaździsty – o zarysie zębatym (częsty np. dla klona) do całkowicie nieregularnego występującego w postaci mniej lub bardziej zbliżonej do „zeszytowego kleksa” (dość często u osiki).

Fałszywa twardziel na olszy czarnej w formie bardzo regularnejFałszywa twardziel na olszy czarnej w formie bardzo regularnejFot. Robert Kimbar

Fałszywa twardziel występuje wyłącznie u gatunków liściastych beztwardzielowych, rozpierzchło-naczyniowych (drugą taką wadą drewna jest zaparzenie) i należy do tzw. zabarwień biologicznych. Wbrew potocznie panującej opinii w komórkach objętych fałszywą twardzielą występują substancje twardzielowe, czyli analogicznie jak w przypadku twardzieli normalnej. Co ważne, początkowo (a tak najwłaściwiej, to należałoby powiedzieć, że w fazie tzw. dojrzałej fałszywej twardzieli) strefa drewna objęta tym właśnie zabarwieniem jest bardziej odporna na działanie grzybów niszczących substancję drzewną aniżeli drewno jej pozbawione.

Fałszywa twardziel na olszy w formie nieregularnejFałszywa twardziel na olszy w formie nieregularnejFot. Robert Kimbar

 

Kształt i zasięg fałszywej twardzieli jest charakterystyczny również na podłużnym przekroju pnia drzewa. U buka przyjmuje ona charakterystyczny kształt butelkowaty kształt, wąski przy odziomku i rozszerzający się ku wierzchołkowi drzewa, kończąc się u nasady pierwszej żyjącej gałęzi. U olszy z kolei fałszywa twardziel biegnie od szyi korzeniowej aż do samego wierzchołka. U klona fałszywa twardziel występuje na całej długości pnia i dodatkowo „wchodzi” w gałęzie, nawet te stosunkowo cienkie, dość dobrze odwzorowując zbieżystość drzewa.

Fałszywa twardziel na grabieFałszywa twardziel na grabieFot. Robert Kimbar

 

Sama fałszywa twardziel nie ma istotnego wpływu na większość mechanicznych właściwości drewna, co powoduje, że w niektórych zastosowaniach nie jest traktowana jako wada, np. w drewnie łuszczarskim, gdzie jest dopuszczalna. W związku z tym fałszywa twardziel powoduje niekiedy dosyć ciekawe sytuacje związane z klasyfikacją surowca drzewnego. Ale to już jest po prostu do przetestowania w praktyce.

Fałszywa twardziel na klonieFałszywa twardziel na klonieFot. Robert Kimbar

Istnieje bardzo wiele teorii dotyczących powstawania fałszywej twardzieli. Za przyczyny zjawiska, uznawano np. powietrze wnikające wgłąb drewna przez np. pęknięcia, niskie temperatury, zakażenie drewna przez grzyby, mechaniczne uszkodzenia drzew, czy wpływ szkodliwych produktów rozkładu obumierających gałęzi jak i też synergiczne działanie wymienionych oraz innych czynników. Poszczególne teorie próbujące wyjaśnić mechanizm powstawania fałszywej twardzieli wykazują potencjalny wpływ kilkudziesięciu czynników na powstanie tej wady drewna. 

Fałszywa twardziel na gruszyFałszywa twardziel na gruszyFot. Robert Kimbar

 

Konkludując, bez wskazania precyzyjnie określonych przyczyn, obecnie uważa się, że fałszywa twardziel jest mechanizmem obronnym drzewa, co potwierdza fakt, że początkowo drzewa z fałszywą twardzielą są bardziej odporne na zgniliznę.

 

Jednak wraz ze starzeniem się drzewa, obecna w nim fałszywa twardziel staje się podatna na czynniki fitopatologiczne i może stosunkowo łatwo ulec przekształceniu w zgniliznę. Bardzo dobrze widać to na przykładzie olszy lub osiki. Gatunkiem, który może utrzymywać pozbawioną zgnilizny fałszywą twardziel wyjątkowo przez długie lata, jest buk. Fałszywa twardziel na tym gatunku jest zresztą tematem bardzo dyskusyjnym. Po wielu latach teoretycznych i praktycznych obserwacji odkryto, że w południowej bazie surowcowej buka występowanie fałszywej twardzieli jest czymś w zasadzie typowym (bo wada ta występuje tam znacznie częściej), natomiast buki z północy są z reguły tej wady pozbawione. W związku tym panował pogląd, że buki z południa cechują się słabszymi parametrami wytrzymałościowymi drewna w stosunku do buków z północy. Badania przeprowadzone nad drewnem bukowym z obu wymienionych położeń geograficznych teorii tej nie potwierdzily. W myśl innych opinii, fałszywa twardziel na buku jest zjawiskiem całkowicie normalnym i niewiele różni się od normalnej typowej twardzieli drzew twardzielowych. Niektóre źródła uznają nawet buka za gatunek twardzielowy o przedłużonym okresie twardzielowania. Wszystko to powoduje, że fałszywą twardziel na buku często traktuje się inaczej. Odrębnie także problem ten traktowały opracowania historyczne, gdzie za fałszywą twardziel na wielu gatunkach drzew (ale z wyjątkiem buka właśnie), uznawano pierwszy etap zgnilizny, a za bezpośrednią przyczynę barwy fałszywej twardzieli traktowano kolor znajdujących się w drewnie komórek grzyba, a konkretnie: kolor fałszywej twardzieli w drewnie klonu przypisywano barwie tkanek grzyba Fomes connatus (huby zrosłej), a np. w drewna brzozy i osiki - grzyba Fomes igniarius (huby ogniowej).

Często po fałszywej twardzieli następnym etapem jest zgnilizna - dokładnie tak jak na tej osiceCzęsto po fałszywej twardzieli następnym etapem jest zgnilizna - dokładnie tak jak na tej osiceFot. Robert Kimbar

 

Pomiar wady:

Mierząc fałszywą twardziel należy określić jej maksymalny zasięg i odnieść go średnicy przekroju czoła (średniej arytmetycznej z największej i najmniejszej średnicy czoła pnia). Wynik wyrazić można w ułamku zwykłym, np. 1/3. Tak uzyskaną wartość, w przypadku klasyfikacji surowca drzewnego odnosi się do odpowiednich wymogów norm, czy warunków technicznych.

 

Wpływ fałszywej twardzieli na surowiec drzewny

Fałszywa twardziel pogarsza estetyczne walory drewna (co jednakże także może być subiektywne, bo bukowy parkiet z fałszywą twardzielą, na dodatek sensownie ułożony, jest chyba jednak ładniejszy od bukowego parkietu bez tej wady), obniża jego podatność na nasycanie (ponieważ naczynia pozatykane są wcistkami) oraz na gięcie (wskutek obniżenia wytrzymałości na rozciąganie), co jest np. szczególnie ważne w przypadku buka, gatunku, z którego produkuje się najwięcej mebli giętych.

Kiedyś fałszywa twardziel, teraz już zgnilizna miękka - brzozaKiedyś fałszywa twardziel, teraz już zgnilizna miękka - brzozaFot. Robert Kimbar

 

Najważniejszym problemem brakarskim jest prawidłowe rozróżnianie fałszywej twardzieli od zgnilizny, gdyż wady te mogą wyglądać podobnie, lecz zakres ich dopuszczalności w normach jest zgoła inny. Z doświadczeń brakarskich wynika, że fałszywa twardziel po zarysowaniu ryszpakiem tworzy jednolity wiór – symptom braku destrukcyjnej działalności patogena w drewnie (po prostu objaw braku rozkładu celulozy), jeżeli natomiast wiór się kruszy, nie mamy już do czynienia z fałszywą twardzielą - struktura drewna uległa bowiem zmianie.

 

Robert Kimbar

Autor książki Wady drewna - kompleksowej publikacji dotyczącej podstaw klasyfikacji surowca drzewnego


 
Komentarze Komentarze do artykułuSkomentuj Dodaj komentarz

Brak komentarzy. Twój komentarz może być pierwszy.

Powrót

REKLAMA

REKLAMA

REKLAMA


 
 
facebook
newsletter

Zapisz się na bezpłatny

Wiadomości z portalu na e-mail

Zapisz